Zakład Leksykologii i Semantyki

W Zakładzie Leksykologii i Semantyki prowadzone są badania, których podstawowym celem jest opis systemu leksykalnego i pojęciowego polszczyzny, zarówno w wymiarze diachronicznym, jak i synchronicznym. Podejmuje się prace ukierunkowane przede wszystkim na przedstawienie podstawowych tendencji i przemian zachodzących w trakcie rozwoju zasobu słownikowego języka polskiego. Prace z zakresu semantyki historycznej odnoszą się do pojedynczych leksemów, jak i do związków frazeologicznych i wpisują się w bogatą w polskim językoznawstwie tradycję badań nad przemianami znaczeniowymi. Istotnym dopełnieniem dociekań semantycznohistorycznych są diachroniczne syntezy słowotwórcze. Badania poziomu derywacyjnego wpisały się na stałe w dokonania Zakładu i stały się rozpoznawalnym znakiem katowickiej szkoły językoznawstwa historycznego.

Głównym celem badań jest oświetlenie zjawisk językowych z wielu stron, czego wyrazem jest heterogeniczność metodologiczna prowadzonych analiz. Ważnym przedsięwzięciem zespołowym były prace prowadzone (2011-2015) w ramach projektu Polskie wyrażenia funkcyjne w ujęciu diachronicznym.

Semantyka, rozumiana jako najistotniejszy paradygmat lingwistyczny, realizowana jest w różnych swoich odmianach, także kognitywnej. Ten ostatni wątek badawczy znajduje swoje odzwierciedlenie w pracach etnolingwistycznych prowadzonych w Zakładzie. Dotyczą one przede wszystkim badań nad kształtowaniem się polskiej świadomości i tożsamości kulturowej.

Wiele z podejmowanych zadań ma także na celu odniesienie się do najważniejszych ustaleń teoretyczno-metodologicznych współczesnego językoznawstwa, głównie tych skoncentrowanych wokół tzw. polskiej szkoły semantycznej, która zajmuje się opisem znaczeń jednostek leksykalnych współczesnej polszczyzny oraz relacji semantycznych pomiędzy nimi. W ścisłym związku z tym nurtem badań pozostają prace metaleksykograficzne i leksykograficzne (udział w projekcie Słowniki dawne i współczesne. Internetowy przewodnik edukacyjny).

Od wielu już lat ważnym kierunkiem pozostającym w obszarze zainteresowań lingwistów skupionych w Zakładzie jest język religijny, którego wnikliwe analizy zorientowane są głównie na opis procesu kształtowania się tej odmiany polszczyzny, przy czym oglądowi poddawane są zarówno teksty religijne, jak i te, które przynależą do szeroko rozumianego dyskursu religijnego. Poza pracami mieszczącymi się w kręgu badań podstawowych, w Zakładzie podejmowane są także prace z zakresu językoznawstwa stosowanego, a konkretnie glottodydaktyki.