dr hab. Tomasz Nowak

T. Nowak

 

Zakład Leksykologii i Semantyki
e-mail: tomasz.m.nowak@poczta.fm

Tomasz Nowak – doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa. Przedmiot jego dociekań stanowi semantyka i gramatyka współczesnego języka polskiego, zwłaszcza następujące zagadnienia: formalny opis polszczyzny i eksplikowanie znaczeń wybranych jednostek języka. Szczególną wagę przywiązuje w opisie do kwestii metodologicznych, m.in. w oparciu o zgromadzony materiał językowy testuje różne modele lingwistyczne. Obecnie jego zainteresowania ogniskują się wokół eksperymentalnych badań nad językiem.

Książki autorskie i współautorskie:

  • Od przesłanki do konkluzji. Polskie czasowniki wnioskowania. Katowice 2013. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 352 s.
  • Język w świetle odkryć nauki. Kraków 2011. Wydawnictwo Petrus, 453 s.
  • Najnowszy podręcznik gramatyki języka polskiego. Kraków 2011. Wydawnictwo Petrus, 332 s. (współautor: Polański E.)
  • Leksykon wiedzy o języku polskim. Nie tylko dla uczniów. Kraków 2010. Wydawnictwo Petrus, 321 s. (współautor: Polański E.)
  • Przyimki lokatywno-inkluzyjne we współczesnym języku polskim W GŁĘBI, W OBRĘBIE, W ŚRODKU, WE WNĘTRZU. Katowice 2008. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 151 s.
  • Nauka o języku w teorii i zadaniach. Szkoła średnia. Warszawa 2007. Dom Wydawniczy Bellona, 200 s.
  • Nauka o języku w teorii i zadaniach. Gimnazjum. Warszawa 2006. Dom Wydawniczy Bellona, 213 s.
  • Nauka o języku w teorii i zadaniach. Szkoła podstawowa. Warszawa 2006. Dom Wydawniczy Bellona, 184 s.
  • Powtórka z gramatyki. Liceum. Warszawa 2005. Wydawnictwo Skrypt, 182 s.
  • Szkolny słownik wiedzy o języku. Warszawa 2005. Wydawnictwo Skrypt, 192 s.
  • Słownik języka polskiego z frazeologizmami i przysłowiami. Warszawa . 2005/2008. Przedsiębiorstwo Wydawniczo-Handlowo-Usługowe Arti Centrum, 526 s. (współautorzy: Polański E., Dereń E.)
  • Słownik języka polskiego. Katowice 2005. Wydawnictwo Videograf II, 814 s. (współautorzy: Polański E., Szopa M.)
  • Słownik ortograficzny w wyrażeniach. Wrocław 2005. Wydawnictwo Europa, 446 s. (współautorzy: Polański E., Kita M., Dereń E.)
  • Powtórka z gramatyki. Gimnazjum. Warszawa 2004. Wydawnictwo Skrypt, 128 s.
  • Powtórka z gramatyki. Szkoła podstawowa. Warszawa 2004. Wydawnictwo Skrypt, 96 s.
  • Dyktanda z wyjaśnieniami pisowni trudnych wyrazów. Warszawa 2004. Wydawnictwo Skrypt, 151 s. (współautor: Chrzanowski M.)
  • Słownik języka polskiego. Katowice 2004. Wydawnictwo Videograf II, 688 s. (współautorzy: Polański E., Szopa M.)
  • Ortografia, co w szóstkę trafia. Reguły, zasady, setki przykładów. Proste sposoby ustalania pisowni każdego wyrazu. Warszawa 2002. Wydawnictwo Skrypt, 72 s.
  • Słownik ortograficzny z regułami pisowni i interpunkcji. Warszawa 2001. Wydawnictwo Skrypt, 692 s. (współpraca z: Polański E.).

Artykuły:

  • Która gramatyka jest realna psychologicznie? Wybrane modele lingwistyczne na tle wyników badań eksperymentalnych [w druku]
  • Transformacje morfosyntaktyczne w badaniach eksperymentalnych, czyli lingwistyka między matematyką a psychologią [w druku]
  • Badania eksperymentalne w zakresie semantyki języka naturalnego. Przyczynek do dyskusji nad realnością psychologiczną hipotez lingwistycznych [w druku]
  • Małpia gramatyka? Porównanie potencjału kombinatorycznego ludzi i szympansów (studium przypadku) [w druku]
  • Przetwarzanie języka/mowy w umyśle/mózgu na tle wyników wybranych eksperymentów neurolingwistycznych. „Logopedia Silesiana” 2016, nr 5, s. 54–80.
  • W kręgu modeli neurolingwistycznych: wybrane propozycje i wstępne interpretacje. „Logopedia Silesiana” 2016, nr 5, s. 31–53.
  • Ile zwierzęcia w człowieku? Kategoria ‘zwierzę’ w ludzkim mózgu, umyśle i języku. „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2016, t. 2, s, 73–81.
  • O językowej naturze istot nienarodzonych (na tle właściwości walencyjnych implikujących je czasownikowych predykatów). „Linguistica Copernicana” 2016, nr 13, s. 217–237.
  • Gramatyka w komputerze. O dydaktycznych pożytkach płynących ze spotkań lingwistyki z informatyką. W: Edukacja polonistyczna jako zobowiązanie. Powszechność i elitarność polonistyki. Red. E. Jaskółowa, D. Krzyżyk, B. Niesporek-Szamburska, M. Wójcik-Dudek. Katowice 2016, s. 429–445.
  • Jak mózg/umysł przetwarza język/mowę? Zarys pewnego scenariusz. „Polonica” 2016, t. XXXVI, s. 111–144.
  • Czy język mógł powstać samorzutnie? O pewnej koincydencji w ewolucji języka. W: Biological Turn. Idee biologii w humanistyce współczesnej”. Red. D. Wężowicz-Ziółkowska, E. Wieczorkowska. Katowice 2016, s. 130–145.
  • Przyczynek do studiów nad biologiczną ewolucją komunikacji. Na tropie pewnej hipotezy. „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2015, nr 1, s. 133–147.
  • Polskie przyimki prefigowane (próba opisu generatywnego). „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty polszczyzny” 2015, t. XIV, s. 391–406.
  • O propozycjach klasyfikacji jednostek mowy ludzkiej – polemicznie. „Forum Lingwistyczne” 2015, nr 2, s. 123–138.
  • Przegląd badań z zakresu semantyki językoznawczej prowadzonych w Polsce po 1989 r. „Język Polski” 2015, XCV, z. 1-2, s. 13–30.
  • Co językoznawca może (po)wiedzieć o prawdzie? Analiza semantyczna jednostki JEST PRAWDĄ, ŻE P. „Prace Filologiczne” 2014, t. LXV, s. 303–315.
  • Modele lingwistyczne – ile, jakie i dla kogo?, [w:] Maiuscula linguistica. Studia in honorem Professori Matthia Grochowski sextuagesimo quinto dedicata, red. Moroz, P. Sobotka, M. Żabowska, Warszawa 2014, s. 339–354.
  • O granicach werbalizacji, czyli „ile” i „co” można wyrazić w języku? Próba sformułowania problemu, „Forum Lingwistyczne” 2014, nr 1, s. 51–63.
  • Niektóre właściwości gramatyczne i semantyczne leksemu BÓG. „Polonica” 2014, t. XXXIII, s. 179–193.
  • Zarys przyszłej klasyfikacji dyscyplin językoznawczych (kilka porządkujących uwag). „Issledowanija po sławiańskim jazykam” 2014, nr 19-1, s. 143–155.
  • „O drabinie bytów” w języku. W: „Speculum Linguisticum” 2014. Red. J. Wawrzyńczyk, vol. 1, s. 9–22.
  • Kim (czym) jest zwierzę i kto (co) jest zwierzęciem? Garść uwag językowych. „Linguistica Copernicana” 2013, z. 1(9), s. 183–202.
  • Fenomenologia lingwistyczna, czyli o „chmurce filozofii w kropli lingwistyki” (na marginesie książki A. Bogusławskiego pt. A Study in the Linguistics-Philosophy Interface). W: Linguarum silva. Tom 2. Słowo – znaczenie – relacja w języku i w tekście. Red. B. Mitrenga. Katowice 2013, s. 215-225.
  • Językoznawstwo współczesne na tle koncepcji programów badawczych I. Lakatosa. „Linguistica Copernicana” 2013, z. 2(10), s.235–254.
  • O przyimku NA PODSTAWIE [CZEGOŚ]. Od podstaw i nie bez podstaw. „Kwartalnik Językoznawczy” 2013, nr 1(3), s. 31–48.
  • Kilka słów o czasownikach nazywających czynności epistemiczne (na przykładzie wybranych jednostek leksykalnych z segmentem MYŚLEĆ) 2013. (w druku)
  • Co to jest życie? Preliminaria semantyczne. „Linguistica Copernicana” 2012, z. (1)7, s. 191–208.
  • O wynikaniu w języku (szkic semantyczny). „Polonica” 2012, t. XXXII, s. 119–131.
  • Opozycja „człowiek (umysł) – maszyna (komputer)” w języku. Głos językoznawczy w dyskusji nad sztuczną inteligencją. W: Linguarum silva. Tom 1. Opozycja – przeciwieństwo – kontrast w języku i tekście. Red. B. Mitrenga. Katowice 2012, s. 15–36.
  • Co mogę (po)wiedzieć o wiedzy, komunikacji i myślach zwierząt? Rekonesans semantyczny. „Linguistica Copernicana” 2012,
    z. 2(6), s. 47–62.
  • Kilka uwag o znaczeniu czasownika ZASTANAWIAĆ SIĘ. „Prace Językoznawcze” 2012, z. XIV, s. 201–211.
  • O szaleństwie w języku, czyli na manowcach umysłu (na przykładzie czasownika OSZALEĆ) . „LingVaria” 2012, nr 14, s. 23–38.
  • Polskie czasowniki wnioskowania – stan badań, hipotezy i perspektywy. „Issledowanija po sławiańskim jazykam” 2012, nr 17-1, s. 35–49.
  • O semantyce poruszeń umysłu, czyli o „ruchu myśli w języku” (na przykładzie wyrażenia KTOŚ KRĄŻY MYŚLAMI WOKÓŁ KOGOŚ/CZEGOŚ) . „Kwartalnik Językoznawczy” 2012, z. 2 (10), s. 49–65.
  • O przeczuciach, czyli między tajemnicą a inferencją. „Linguistica Copernicana” 2011, z. 1(5), s. 111–123.
  • Czytać w czyichś oczach, czyli od inferencji do empatii. „Prace Filologiczne. Seria Językoznawcza” 2011, t. LXII, s. 185–194.
  • Snując domysły na temat znaczenia czasownika DOMYŚLIĆ SIĘ. „Język Polski” 2011, XCI 5, s. 335–342.
  • Pierwej rozważ, potem odważ… Rozważania semantyczne o czasowniku ROZWAŻAĆ. „Kwartalnik Językoznawczy” 2011, z. 4 (8), s. 33–48.
  • Portret semantyczny czasownika ZWĘSZYĆ. Od zmysłu do umysłu. „Poradnik Językowy” 2010, z. 3, s. 43–53.
  • Jak opisywać czasowniki rozumowania? W: Język polski wczoraj, dziś i jutro. Red. B. Czopek-Kopciuch, P. Żmigrodzki. Kraków 2010, s. 120–128.
  • Czasowniki rozumowania w perspektywie semantyczno-leksykalnej. „Polonica” 2010, t. XXX, s. 109–122.
  • Kilka uwag o znaczeniu jednostki ROZUMOWANIE. W: Świat ukryty w słowach, czyli o znaczeniu gramatycznym, leksykalnym i etymologicznym. Red. I. Generowicz, E. Kaczmarska, I. M. Doliński. Warszawa 2009, s. 299–310.
  • Wokół czasownika ZGADNĄĆ (studium semantyczne) . „Linguistica Copernicana” 2009, z. 2(2), s. 81–94.
  • Semantyka i składnia czasownika ODKRYĆ. „LingVaria” 2009, z. 2(8), s. 47–57.
  • O czasowniku UOGÓLNIĆ (analiza semantyczna). W: W kręgu teorii. Studia językoznawcze dedykowane Profesorowi Kazimierzowi Polańskiemu in memoriam. Red. H. Fontański, R. Molencki, O. Wolińska. Katowice 2009, s. 151–160.
  • Semantyczna i składniowa charakterystyka jednostek leksykalnych zawierających segment UZASADNIĆ. W: Z zagadnień leksykalno-semantycznych. Wokół słów i znaczeń III. Gdańsk 2009, s. 267–276.
  • Składnia czasownika ARGUMENTOWAĆ w perspektywie semantyczno-generatywnej (próba analizy metalingwistycznej). „LingVaria” 2008, z. 2(6), s. 29–39.
  • O treściowej zawartości czasowników z segmentami argumentować i uargumentować. „Poradnik Językowy”2008, z. 6, s. 3–13.
  • Semantyka i składnia wybranych czasowników rozumowania. W: Nowe zjawiska w języku, tekście i komunikacji II. Red. M. Rutkowski, K. Zawilska. Olsztyn 2008, s. 36–47.
  • O znaczeniu i gramatycznej budowie wybranych polskich czasowników rozumowania. W: Z zagadnień leksykologii i leksykografii języków słowiańskich. Red. J. Kamper-Warejko, I. Kaproń-Charzyńska. Toruń 2007, s. 215–223.
  • Frazy z przyimkami wtórnymi WE WNĘTRZU i W ŚRODKU w modelu składni generatywnej. „Polonica” 2007, t. XXVIII, s. 83–91.
  • Semantyczny opis przyimkowych jednostek języka o postaci W ŚRODKU, NA ŚRODKU, POŚRODKU. W: Studia nad współczesną polszczyzną. Gramatyka, semantyka, pragmatyka. Red. A. Dobaczewski, Toruń 2007, s. 227–239.
  • Semantyczno-składniowy opis fraz przyimkowo-nominalnych, zawierających wyrażenia W GŁĘBI i W OBRĘBIE. „Poradnik Językowy” 2006, z. 5, s. 23–38.
  • O przyimkach graficznie złożonych WE WNĘTRZU i W ŚRODKU, czyli od składni syntetycznej do analitycznej. W: Nowe zjawiska w języku, tekście i komunikacji. Red. A. Naruszewicz-Duchlińska, M. Rutkowski, Olsztyn 2006, s. 66–73.
  • Aporie w semantyce leksykalnej (na przykładzie semantycznego opisu wyrażeń WEWNĄTRZ, WE WNĘTRZU i NA ZEWNĄTRZ) . „Polonica” 2005, t. XXIV–XXV, s. 157–171.
  • O świadomości leksykograficznej kandydatów na polonistów (na podstawie badań ankietowych). „Poradnik Językowy” 2005, z. 5, s. 3–21. (współautorzy: Żmigrodzki P., Ulitzka E.)
  • O zastosowaniu teorii algorytmów w dydaktyce języka polskiego jako języka obcego. „Postscriptum” 2005, z. 2(50), s. 79–95.
  • Algorytmizacja gramatyki i ortografii – teoria oraz jej wykorzystanie w praktyce. „Roczniki Humanistyczne. Językoznawstwo” 2004, t. 52, z. 6, s. 149–180.
  • Mereologiczna charakterystyka niektórych relacji przestrzennych. „Congress. Kwartalnik naukowy” 2003, nr 1, s. 6–11.
  • Twierdzenie Gödla a problem zupełności i niesprzeczności modeli generatywnych. „Polonica” 2002, t. XXI, s. 193–202.
  • Algorytmiczne nauczanie gramatyki – teoria oraz wnioski dla praktyki (1). W: Szczególne problemy człowieka i edukacji u progu XXI wieku. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Bogdanowi Snochowi. Red. S. Podobiński, U. Ordon, E. Skoczyłaś-Krotli, A. Siedlaczek. Częstochowa 2002, s. 383–390.
  • Algorytmiczne nauczanie gramatyki – teoria oraz wnioski do praktyki (2). W: Studencki ruch naukowy – wyzwania XXI wieku. Materiały Międzynarodowej Konferencji Studenckich Kół Naukowych. Siedlce 15–16 kwietnia 2002 r. Red. K. Jankowski. Siedlce 2002, s. 46–50.
  • Składnia negacji w zdaniach ekstensjonalnych (1). W: Wokół archeologii słów i ich funkcjonowania. Księga Jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Bańkowskiemu. Red. S. Podobiński, M. Lesz-Duk. Częstochowa 2001, s. 165–174.
  • Składnia negacji w zdaniach ekstensjonalnych (2). W: Gramatyka – język – świat. Zeszyt Studenckiego Koła Naukowego Językoznawców Uniwersytetu Śląskiego. Red. P. Żmigrodzki. Katowice 2001, s. 7–17.