prof. zw. dr hab. Władysław Lubaś (1932–2014)

Pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim (1956–1970), na Uniwersytecie Śląskim (1970–1984), był pierwszym dyrektorem Instytutu Języka Polskiego (1977–1981), od 1979 roku pracował także w Instytucie języka Polskiego PAN w Krakowie, a od 1994 roku na Uniwersytecie Opolskim. Do jego zainteresowań naukowych należały socjolingwistyka, onomastyka polska i słowiańska, stylistyka lingwistyczna, leksykografia, dialektologia i historia języka polskiego, zagadnienia polityki językowej, kultury języka. Bibliografia autorskich prac Władysława Lubasia ogłoszonych w latach 1957–2012 liczy 736 pozycji, w tym 16 książek i 375 rozpraw, artykułów, recenzji, sprawozdań o charakterze naukowym oraz 345 artykułów popularnonaukowych, zwykle felietonów z zakresu kultury języka, dydaktyki uniwersyteckiej i organizacji nauki.

 

Wybór publikacji

  • Słowotwórstwo południowosłowiańskich nazw miejscowych z sufiksami -ci, -ovci, -inci itp., Katowice 1971, ss. 201 + mapy.
  • Rzeczy, słowa i formy. Rozważania o języku, Katowice 1973.
  • O skuteczną politykę językową w regionie przemysłowym, Katowice 1973, ss. 10.
  • Rym Jana Kochanowskiego. Próba lingwistycznej charakterystyki i oceny. Katowice 1975.
  • Teksty języka mówionego mieszkańców miast Górnego Śląska i Zagłębia, T. 1, Katowice 1978, ss. 354. [wraz z zespołem]
  • Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny. Szkice socjolingwistyczne, Kraków 1979.
  • Teksty języka mówionego mieszkańców miast Górnego Śląska i Zagłębia, T. 2, część I i II, Katowice 1980, I – ss. 270, II – s. 241. [wraz z zespołem]
  • Podręczny słownik poprawnej wymowy polskiej, Kraków–Katowice 1990. (współautor Stanisław Urbańczyk)
  • Osobliwości językowe poezji Ignacego Krasickiego. Prace Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, nr 77, Kraków 1992, ss. 100.
  • Studije iz srpske i južnoslovenske onomastike i sociolingvistike, Beograd 2002.
  • Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003.
  • Język w komunikacji, w perswazji i w reklamie, Dąbrowa Górnicza 2006.
  • Słownik polskich leksemów potocznych, red. Tom I–VI, Kraków 2002–2006. 

 

  • Uwagi o przysłówkach miejscowych indy, indzie(j), gdzie indziej, „Poradnik Językowy” 1957, s. 448–454.
  • Argumenty językowe w sprawie autorstwa Proteusa albo Odmieńca, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. „Prace Językoznawcze” XXXVII, 1961, z. 4 (Filologia z. 8), s. 109–160.
  • Nazwy terenowe powiatów jasielskiego i krośnieńskiego. Cz. 1. „Onomastica”, VIII, 1963, s. 195–236.
  • Nazwy terenowe powiatów jasielskiego i krośnieńskiego. Cz. 2. „Onomastica”, IX, 1964, s. 123– 163.
  • Nazwy miejscowości powiatu jasielskiego. W: Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, Kraków 1964, s. 571–593.
  • Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa krakowskiego, „Prace Onomastyczne PAN”, 9, Wrocław 1968, ss. 285 + mapa.
  • Dzierżawcze nazwy geograficzne z sufiksem -ica w językach południowosłowiańskich, „Onomastica”, XV, 1970, s. 71–124.
  • Patronimiczne nazwy miejscowe z formantem -ci, -ovci /-evci, -inci w języku słoweńskim, „Onomastica”, XVI, 1971, s. 18–40.
  • Język Katowic jako problem naukowo-badawczy, „Rocznik Katowicki” I, 1973, s. 46–51
  • Socjolingwistyczne badania nad językiem mieszkańców Katowic, „Zaranie Śląskie” XXXVI, 1973, z. 4, s. 729–741.
  • Socjolingwistyczne badania nad językiem mieszkańców Katowic, „Zaranie Śląskie”, XXXVI, 1973, z. 4, s. 729–741.
  • Badania nad językiem jako punkt wyjścia dla ustalenia i realizowania polityki językowej, [w:] Rola nauk społecznych w humanizacji środowiska wielkoprzemysłowego, red. J. Kantyka, W. Lubaś, Katowice 1975, s. 62–69.
  • Społeczna rola języka a polityka językowa, „Zaranie Śląskie”, XXXVIII, 1975, z. 2, s. 235–253
  • Badania nad językiem mieszkańców Katowic, [w:] Miejska polszczyzna mówiona, red. W. Lubaś, Prace Naukowe UŚ w Katowicach nr 103, 1976, s. 41–47.
  • Diachronia i synchronia w uniwersyteckim nauczaniu dialektologii, „Poradnik Językowy”, 1976, nr 6, s. 282–288.
  • Miejski język Sosnowca, [w:] Sosnowiec. Zarys rozwoju miasta, red. H. Rechowicz, Warszawa 1977, s. 475–486.
  • Opinia społeczna a polityka językowa, „Socjolingwistyka” 1, 1977, s. 38–45.
  • Socjolingwistyka, „Polonistyka” XXX, 1977, nr 3, s. 160–166.
  • Słownictwo kolokwialne i niekolokwialne. Próba definicji, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, Wrocław, s. 145–149.
  • Typ kontaktu językowego a wariantywność nazw własnych we współczesnej polszczyźnie, „Prace Językoznawcze” 4, red. W. Lubaś, A. Wilkoń, Katowice 1978, s. 7–15.
  • Socjolingwistyka jako metoda badawcza, „Socjolingwistyka” 2, 1979, s. 11–27.
  • Potoczna polszczyzna mówiona. [w:] Literatura polska w szkole średniej, wyd. 2., red. F. Bielak, S. Grzeszczuk, Warszawa 1979, s. 447–495.
  • Polskie nazwy osobowe w akcie mowy, „Socjolingwistyka” 3, 1980, s. 53–58.
  • Słowiańska socjolingwistyka porównawcza. Możliwości badawcze, „Prace Komisji Naukowych PAN Oddział w Katowicach”, z. 7, Katowice, 1982, s. 44–45.
  • Socjolingwistykametoda interdyscyplinarna, „Socjolingwistyka” 4, 1982, s. 11–18.
  • Sposoby ujawniania społecznej waloryzacji wariantów współczesnej polszczyzny ogólnej, [w:] Język literacki i jego warianty. Księga referatów VIII Sesji Międzynarodowej Komisji Słowiańskich Języków Literackich, w listopadzie 1980, red. S. Urbańczyk, Wrocław – Łódź, 1982, s. 73–82.
  • Teoria i metody socjolingwistyczne, „Poradnik Językowy”, z. 4, 1982, s. 199–212.
  • Dialektologia miejska. Przedmiot. Zakres. Metoda, „Język Polski” LXIII, z. 4–5, 1983, s. 268–284.
  • Próba socjolingwistycznej definicji nazwy terenowej, [w:] Geografia nazewnicza, Materiały z VII Konferencji Komisji Onomastyki Słowiańskiej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Mogilany 23–25 IX 1980, red. Kazimierz Rymut, Wrocław1983, s. 19–26.
  • Poljska sociolingvistika. Teorija i praksa, [v:] „Zbornik za fiłołogiju i lingwivstiku”, XXVI, z. 2, Nowy Sad 1983, s. 7–25.
  • Słowiańska socjolingwistyka porównawcza. Możliwości badawcze. „Poradnik Językowy”, 1983, z. 4, s. 209–221.
  • Metoda socjolingwistyczna w badaniach onomastycznych, „Makedonski jazik” XXXV, 1984, s. 159–167.
  • Literacka organizacja rymu Jana Kochanowskiego. [w:] O języku poetyckim Jana Kochanowskiego, Kraków 1984, s. 183–190.
  • Historyczne i socjalne warunki kształtowania się mowy mieszkańców Katowic, [w:] Studia i materiały z dziejów Śląska, Katowice 1986, t. 15, s. 238–278.
  • Istota potoczności, „Biuletyn PTJ” 40, 1986, s. 85–90.
  • Kiedy kodyfikacja może być skuteczna? Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje 1986.
  • Socjolingwistyczne ujęcie teorii kultury języka na przykładzie polskim, „Socjolingwistyka” 7, 1987, s. 7–18.
  • Nazywanie osób w dialogu, [w:] „Studia Linguistica Polono-Jugoslavica” 5, Skopie 1987, s. 141–148.
  • O pewnym morfosyntaktycznym przejawie interferencji w miejskiej polszczyźnie śląskiej, [w:] Sprach- und Kulturkontakte im Polnischen. Gesammelte Aufsätze für A. de Vincenz zum 65. Geburtstag herausgegeben von Gerd Hentschel, Gustav Ineichen und Alek Pohl, Verlag Otto Sagneri, München 1987, s. 81–83.
  • Potoczność i jej przejawy w tekstach słowiańskich, „Socjolingwistyka” 8, 1988, s. 45–56.
  • Społeczne warunkowania rozwoju polszczyzny w czterdziestoleciu Polski Ludowej, [w:] Słowo piękne i prawdziwe, Warszawa 1987, s. 48–67.
  • Robotnicy a kultura języka, [w:] Kultura robotnicza. Progi i bariery, red. M.G. Gerlich, Z. Gorczyca, Katowice 1987, s. 28–44.
  • Przysłowia i sentencje a potoczne myślenie, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia”, Vol. VI, 1988, 30 Sectio FF, s. 327–332.
  • Projekt opracowania wielkiego słownika współczesnego języka polskiego, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, XXXIV, 1988, s. 157–162.
  • Sposoby potocznego wartościowania polszczyzny współczesnej, [w:] „Primi sobranie pestrych gław”, Slavistische und slaven kundliche Beiträge für Peter Brang zum 65. Geburtstag, Slavica Helvetica, Band 33, Peter Lang Bern–Frankfurtam Main–New York–Paris 1989, s. 497–503.
  • Kultura językowa Polaków, „Polonistyka”, nr 6 (266), 1989, s. 423–433.
  • Źródła do słownika współczesnego języka polskiego (I – Źródła literackie), [w:] Wokół słownika współczesnego języka polskiego, II, Wrocław 1989, s. 7–26.
  • Aspects of polish sociolinguistics, „Socjolingwistyka” 9, 1990, s. 9–27.
  • Kodyfikacja egzonimów z punktu widzenia polskich potrzeb komunikacyjnych, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Językoznawstwo”, 1991, s. 219–223.
  • Język poetycki Ignacego Krasickiego. Między barokiem a oświeceniem, „Język Polski”, LXXI, 1991, s. 165–176.
  • Translacja nazw własnych w różnych sytuacjach komunikacyjnych, [w:] Język polski jako język obcy, red. S. Grabias, Lublin 1992, s. 13–21.
  • Referencjalne i niereferencjalne aspekty translacji słowiańskich nazw własnych, „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria VIII, Warszawa 1992, s. 139–145.
  • Terminy we współczesnych polskich słownikach ogólnych, [w:] Wokół słownika współczesnego języka polskiego. III. Zakres selekcji i informacji PAN-IJP, „Studia Leksykograficzne” 4, Kraków 1993, s. 7–18.
  • O polskimZarysie socjolingwistyki”. Plan metodologiczny, [w:] „Socjolingwistyka” 14, 1994, s. 7–18.
  • Referencjalność nazw własnych a porozumienie rozmówców. [w:] Kształcenie porozumiewania się. Materiały konferencji naukowej, red. J. Nocoń, S. Gajda, Opole 1994, s. 83–87.
  • Zainteresowania nowszej polskiej socjolingwistyki, „Studia Slavica”, T. 2, Studia slawistyczne opolsko-ostrawskie, red. J. Damborsky, A. Furdal, Z. Piasecki, Opole 1994.
  • Nazwy miejscowe województwa krośnieńskiego. [w:] Krosno. Studia z dziejów miastaregionu. T. III, red. S. Cynarski, Rzeszów 1995.
  • Wariantywność w kodyfikacji językowej, [w:] Kultura języka dziś, red. W. Pisarek, H. Zgółkowa, Poznań 1995, s. 30–37.
  • Zainteresowania nowszej polskiej socjolingwistyki, „Studia Slavica” 1995, 2, s. 17–26.
  • Najnowsza polszczyzna oficjalna, „Makedonski jazik”, XL–XLI, 1989–1990, Skopje 1995, s. 307–314.
  • Teoretycznie i praktycznie o relacjach między dialektologią a socjolingwistyką, [w:] Studia dialektologiczne I, red. B. Dunaj, J. Reichan, Kraków 1996, s. 41–46.
  • Polszczyzna wobec najnowszych przemian społecznych, [w:] O zagrożeniach i bogactwie polszczyzny, Forum Kultury Słowa, Wrocław 1996, 53–161.
  • Kłopoty z wyodrębnieniem potocznej leksyki polskiej, [w:] Studia z leksykologii i gramatyki języków słowiańskich, Kraków 1996, s. 7–16.
  • Naruszanie kodyfikacji w polszczyźnie ogólnej, „Acta Facultatis Philosophicae Universitas Ostraviensis”, Č. 3, Ostrava 1996, s. 51–61.
  • Praktyczność polskich słowników jednojęzycznych, „Socjolingwistyka”, 15, 1996, s. 41–47.
  • O sytuacji języka macedońskiego, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego, Slawistyka 2, 1997, s. 23–29.
  • Czy powstanie śląski język literacki? „Język Polski” LXXVIII, 1998, z. 1–2, s. 49–56.
  • Pożytki z socjolingwistyki, [w:] Nowe czasy, nowe języki, nowe i stare problemy, red. E. Jędrzejko, Katowice 1998, s. 43–50.
  • Socjolingwistyczne podłoże przemian w położeniu języków słowiańskich w czasie transformacji państwowych i ustrojowych, „Z Polskich Studiów Slawistycznych. Językoznawstwo”, Warszawa 1998, s. 183–188.
  • O „gramatyce onomastycznej”. [w:] Najnowsze przemiany nazewnicze, red. E. Jakus-Borkowa, K. Nowik, Warszawa 1998, s. 261–265.
  • Potoczna odmiana polszczyzny. [w:] O kształcie języka. Studia i rozprawy, red. B. Wyderka, Opole 1999, s. 18–26.
  • Co jest teraz ważne w polskiej polityce językowej? [w:] Polska polityka językowa na przełomie tysiącleci, red. J. Mazur, Lublin 1999, s.  25–36; „Socjolingwistyka” XVI, Kraków 2000, s. 111–120.
  • Polityczne uwarunkowania nowej sytuacji języków słowiańskich, „Socjolingwistyka” XVI, Kraków 2000, s. 7–18.
  • O powstającym słowniku potocyzmów, „Język Polski” LXXX, 2000, z. 3–4, s. 161–175.
  • Rola słownictwa potocznego ostatniego dziesięciolecia, [w:] Słownictwo współczesnej polszczyzny w okresie przemian, red. J. Mazur, Lublin 2000, s. 59–68.
  • Słownictwo potoczne w mediach, [w:] Język w mediach masowych, red. J. Bralczyk i K. Mosiołek-Kłosińska, Warszawa 2000, s. 83–95.
  • Europejski językowy globalizm i etnonacjonalny separatyzm, [w:] Kultura, język, edukacja 3, red. R. Mrózek, Katowice 2000, s. 87–103.
  • O płynności kategorii językowych w słowotwórstwie potocznej odmiany polszczyzny, [w:] Sьkrovište slovesьnoe. Studia slawistyczne ofiarowane Profesorowi Jerzemu Ruskowi na 70. urodziny, Kraków 2000, s. 73–78.
  • Kłopoty ze wzajemnym przekładem semileksemów w językach południowosłowiańskich i polskim, [w:] Wyraz i zdanie w językach słowiańskich. Opis, konfrontacja, przekład, red. L. Pisarek, J. Sokołowski, Wrocław 2000, s. 247–253.
  • Rzeczy ważne w opisie sytuacji współczesnych języków słowiańskich. (Zarys planowanego opisu), [w:] Komparacja systemów i funkcjonowania współczesnych języków słowiańskich, red. S. Gajda, Opole 2000, s. 69–79.
  • Tożsamość regionalna w języku (na przykładzie polszczyzny śląskiej), [w:] Kultura wobec kręgów tożsamości, red. T. Kostyrko, T. Zgółka, Poznań–Wrocław 2000, s. 191–202.
  • O funkcji identyfikacyjnej języka, „Prace Językoznawcze”. T. 26, Katowice 2001, s. 142–152.
  • Język potoczny. [w:] Najnowsze dzieje języków słowiańskich. Język polski, red. S. Gajda, Opole 2001, s. 220–242.
  • O tzw. formantach potocznych, [w:] W świecie słów i znaczeń, Gdańsk 2001, s. 162–168.
  • Perswazjamanipulacjademagogianowomowa, „Studia Slavica” VI. Slavistica osudem i volbou,K 75. narozeninám prof. Jiřího Damborského, nr 6, Ostrava 2002, s. 167–173.
  • Frazeologizmy w słownikach (Przyczynek do dyskusji o sposobie prezentowania idiomów w słowniku gwarowym), [w:] Studia dialektologiczne. II, red. J. Okoń, B. Dunaj, Kraków 2002, 235–242.
  • Rym – zużyta konstanta wiersza? [w:] Dzieło literackie i książka w kulturze. Studia i szkice ofiarowane Profesor Renardzie Ocieczek w czterdziestolecie pracy naukowej i dydaktycznej, Katowice 2002, s. 379–387.
  • „Nowomowa” dwadzieścia lat później, [w:] Anabasis. Prace ofiarowane Profesor Krystynie Pisarkowej, Kraków 2003, s. 167–173.
  • Nowe zadania polityki językowej w świecie słowiańskim. „Socjolingwistyka” XVII, Kraków 2003, s. 7–26.
  • Nazywanie osób w dialogu, [w:] Porozmawiajmy o rozmowie. Lingwistyczne aspekty dialogu, red. M. Kita, J. Grzenia, Katowice 2003, s. 71–80.
  • Potoczne emocje w perswazji, [w:] Język perswazji publicznej, red. K. Mosiołek-Kłosińska, T. Zgółka, Poznań 2003.
  • Szczególna rola nazw własnych w funkcji perswazyjnej, „Annales Academiae Pedagogicae Cracoviensis”. Studia Linquistica II. Folia 19, Kraków 2004, s. 253–258.
  • Sytuacja polszczyzny po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej (Prognoza), [w:] Ogród nauk filologicznych. Księga jubileuszowa poświęcona Profesorowi Stanisławowi Kochmanowi, red. M. Balowski, W. Chlebda, Opole 2005, s. 381–390.
  • Polska pisownia w Internecie. Prestiż oficjalnej ortografii i jej nauczanie, „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego”, t. 18, red. H. Synowiec, Katowice 2005, s. 96–108.
  • Zmieniać czy ulepszać polską politykę językową? [w:] Polska polityka komunikacyjnojęzykową wobec wyzwań XXI wieku, red. S. Gajda, A. Markowski, J. Porayski-Pomsta, Warszawa 2005, s. 60–73.
  • W stronę przeszłości. „Onomastica” L, 2006, s. 31–47.
  • Typy współczesnych polskich kontaktów komunikacyjnych a wariancja językowa, [w:] Na językoznawczych ścieżkach. Prace ofiarowane Jerzemu Podrackiemu, red. A. Mikołajczuk, R. Pawelec, Warszawa 2007, s. 97–102.
  • Destrukcja struktury czy budowa nowego systemu – czyli o języku naturalnym w dyskursie internetowym, [w:] Społeczeństwo informacyjne, red. K. Wódz, T. Wieczorek, Dąbrowa Górnicza 2007, s. 23–37.
  • Puryzm we współczesnej polityce językowej w krajach słowiańskich, [w:] „Z Polskich Studiów Slawistycznych”. Seria II. Językoznawstwo, Warszawa 2007, s. s. 119–127.
  • Serbska wojna o cyrylicę, [w:] Amoenitates vel lepores Philologiae, red. R. Laskowski, R. Mazurkiewicz, Kraków 2007, s. 550–557.
  • Szkic o polityce językowej Rosji, „Socjolingwistyka” 21, 2007, s. 29–65.
  • Jak język w krajach słowiańskich „utożsamia” i „identyfikuje” narodowość? [w:] Tożsamość a język w perspektywie slawistycznej, red. S. Gajda, Opole 2008, s. 133–148.
  • Czeska polityka językowa. „Bohemistyka”. VIII, 1–4/2008, s. 183–206.
  • Socjolingwistyka jako metoda badawcza. [w:] Polska genologia lingwistyczna, red. D. Ostaszewska, R. Cudak, Warszawa 2008, s. 201–216.
  • Zanim polszczyzna śląska stanie się językiem regionalnym, [w:] Śląsko godka. Materiały z konferencji „Śląsko godka – jeszcze gwara czy jednak już język”, red. J. Tambor, Katowice 2008, s. 85–86.
  • Czy polszczyzna śląska może się stać pomocniczym językiem regionalnym? [w:] Polszczyzno mojaKsięga jubileuszowa z okazji 40-lecia pracy naukowej i dydaktycznej Profesora Jerzego Bralczyka, red. G. Dąbkowska, D. Lewandowska-Jaros, Warszawa 2009, s. 159–176.
  • Komparacja współczesnych języków słowiańskich. Polityka językowa, t. 4, Opole 2009.
  • Obscena w kulturze języków słowiańskich, [w:] Silva rerum philologicarum, red. J. Gruchała, H. Kurek, Kraków 2010, s. 193–199.
  • Czy możliwe jest podniesienie „polszczyzny śląskiej” do statusu języka regionalnego i pomocniczego? [w:] Kalejdoskop tematów śląskich. Zbiór studiów filologicznych, red. K. Kossakowska-Jarosz, M. Iżykowska, Opole 2011, s. 63–68.
  • Studia socjolingwistyczne. Opole 2013.
  • Pełny zestaw prac Profesora znaleźć można w dwu opracowaniach:
  • Bibliografia prac naukowych profesora Władysława Lubasia za lata 1957–2001. Oprac. E. Kuryło, H. Jaroszewicz. W: Język w przestrzeni społecznej. Red. S. Gajda, K. Rymut, U. Żydek-Bednarczuk. Opole 2002, s. 21–41.
  • Bibliografia prac naukowych prof. dra hab. Władysława Lubasia (lata 2000–2011). W: Władysław Lubaś. Studia socjolingwistyczne. Opole 2013, s. 367–372.