prof. zw. dr hab. Alina Kowalska (1932–2001)

 

 

Pracowała w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Katowicach (1957–1968) i na Uniwersytecie Śląskim (1968–2001), początkowo w Instytucie Filologii Polskiej, a od 1978 do 2001 roku w Instytucie Języka Polskiego w Zakładzie Historii Języka Polskiego, którego kierownikiem była od roku 1991. W latach 1978–1981 pełniła funkcję wicedyrektor, a w latach 1989–1991 dyrektor IJP. Jej zainteresowania naukowe koncentrowały się wokół problematyki historycznojęzykowej, szczególnie sytuacji językowej na Górnym Śląsku w okresie od XVI do XX wieku.

 

 

 

Publikacje

  • Język polski w szesnastowiecznych księgach miejskich Tarnowskich Gór. Prace Komisji Językoznawstwa PAN. Nr 24. Wrocław – Warszawa – Kraków 1970, 153 ss.
  • Ewolucja analitycznych form czasownikowych z imiesłowem na „-ł” w języku polskim. Katowice 1976, 163 ss.
  • Dzieje języka polskiego na Górnym Śląsku w okresie habsburskim (1526–1742). Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1986, 164 ss.
  • Akta miejskie Tarnowskich Gór od końca XVI wieku do roku 1740. Katowice 1993, 268 ss.
  • Z badań nad dziejami języka polskiego na Górnym Śląsku. Katowice 2002, ss. 272. Materiały do druku przygotowali: J. Kowalski, J. Śliwiok.
  • Z historii polszczyzny ogólnej i regionalnej. Wybór prac. Red. O. Wolińska. Katowice 2002.

 

  • Grupy śr/z/-, źr/z/-, j/ź/rz- w I i II wydaniu „Jerozolimy wyzwolonej” Tassa w tłumaczeniu Piotra Kochanowskiego. „Język Polski”. R. XXXVI/1956, s. 40–42.
  • Materiały do badań językowych w archiwach województwa katowickiego. „Zeszyty Naukowe WSP. Sekcja Językoznawstwa”. T. 1. Katowice 1959, s. 3–21.
  • Dialektyzmy w siedemnastowiecznych rękopisach bytomskich. „Zeszyty Naukowe WSP. Sekcja Językoznawstwa”. T. 2. Katowice 1962, s. 5–51.
  • Najstarsze księgi miejskie Bytomia i Tarnowskich Gór. „Zaranie Śląskie”. R. 25/1962, z. 3, s. 552–560.
  • Polskie dokumenty cechowe z Sośnicowic i Gliwic z początków XVIII w. [Współautorka: I. Nalepa-Orłowska]. „Zaranie Śląskie”. R. 26/1963, z. 2, s. 235–243.
  • Zaimkowe formy „jeje(j)”, „jejich” w zabytkach języka polskiego XIV–XVIII w. „Język Polski”. R. XLIII/1963, s. 236–244.
  • Terminologia prawnicza w szesnastowiecznych księgach sądowych Tarnowskich Gór. „Zaranie Śląskie”. R. 27/1964, z. 1, s. 92–100.
  • Uwagi o języku księgi wójtowskiej Będzina z lat 1572–1645. „Zeszyty Naukowe WSP. Sekcja Językoznawstwa”. T. 3. Katowice1966, s. 25–48.
  • Właściwości gwarowe w dziewiętnastowiecznych księgach cechowych Sośnicowic. „Zeszyty Naukowe WSP. Sekcja Językoznawstwa”. T. 3. Katowice1966, s. 49–66.
  • Dialektyzmy fonetyczne w dziewiętnastowiecznych księgach cechowych z Toszka. „Zaranie Śląskie”. R. 29/1966, z. 4, s. 713–718.
  • Dwuczłonowe formy 3. osoby czasu przeszłego w XVI w. „Język Polski”. R. XLVII/1967, s. 349–359.
  • Zmiany w systemie wokalicznym gwary gliwickiej. W: „Z polskich studiów slawistycznych”. Seria 3: Językoznawstwo. Warszawa 1968, s. 335–341.
  • Dzieje końcówki „-im” w narzędniku l. poj. rzeczowników rodzaju nijakiego w języku polskim. W: „Prace Językoznawcze”. T. 1. Red. I. Bajerowa, H. Wróbel. Katowice 1969, s. 39–56.
  • Gliwickie księgi cechowe. „Zaranie Śląskie”. R. 33/1970, z. 2, s. 328–334.
  • Uwagi o języku utworu. W: Jantaszek z wojny moskiewskiej. Nieznany utwór literatury staropolskiej. Katowice 1972, s. 77–81.
  • Rachunki rzemieślników gliwickich z lat 1785–1804. „Zeszyty Gliwickie”. T. 10/1973, s. 39–42.
  • Końcówka „-ej” w odmianie rzeczowników rodzaju żeńskiego w języku polskim. W: „Prace Językoznawcze”. T. 2. Red. I. Bajerowa, Władysław Lubaś. Katowice 1973, s. 59–81.
  • Polski czas przeszły trybu przypuszczającego w ujęciu historycznym. W: „Sprawozdania Komisji Naukowych PAN”. T. 17/1. Kraków1973, s. 49–51.
  • Zeznania sądowe ze Śląska z 1579 roku. W: „Studia Śląskie”. Seria Nowa. T. 26. Opole 1974, s. 185–192.
  • O funkcji form „byłby dał”, „byłby zrobił”. „Język Polski”. R. LV/1975, s. 34–41.
  • Les formes et les fonctions du plus-que-parfait dans la langue Polonaise. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”. R. 33/1975, s. 99–106.
  • Charakter i geneza analitycznych form czasownikowych w języku staropolskim. W: „Sprawozdania Komisji Naukowych PAN”. T. 19/1. Kraków, s. 40–41.
  • Łączliwość końcówek czasu przeszłego z różnymi częściami mowy. W: „Prace Językoznawcze”. T. 3. Red. I. Bajerowa, A. Grybosiowa. Katowice, s. 31– 42.
  • Rozwój nowych form słowa posiłkowego: „jestem”, „jesteś”, „jesteśmy”, „jesteście”. „Poradnik Językowy”, z. 9/1977, s. 377– 384.
  • Nazwiska mieszkańców Katowic w siedemnastowiecznej księdze metrykalnej. W: „Prace Językoznawcze”. T. 4: Onomastyka. Red. W. Lubaś, A. Wilkoń. Katowice 1978, s. 35–52.
  • [Rec.:] Małgorzata Sulisz: Staropolska fonetyka w świetle materiału onomastycznego do XIV wieku. „Rocznik Slawistyczny”. R. 39/1978, s. 73–77.
  • Najczęstsze typy nazw osobowych w Tarnowskich Górach w drugiej połowie XVI wieku. „Zaranie Śląskie”. R. 41/1978, z. 1, s. 131–140.
  • Rola wybitnych pisarzy w rozwoju języka. W: Przewodnik do historii języka polskiego (dla studentów IV roku filologii polskiej studiów zaocznych). Red. I. Bajerowa. Katowice 1979, s. 61–64.
  • Język polski na Śląsku. W: Przewodnik do historii języka polskiego (dla studentów IV roku filologii polskiej studiów zaocznych). Red. I. Bajerowa. Katowice 1979, s. 73–76.
  • Materiały do ćwiczeń z gramatyki historycznej języka polskiego. (Skrypt dla studentów III roku filologii polskiej studiów zaocznych i II roku studiów dziennych). [Współautorka: A. Grybosiowa]. Katowice 1979, 78 ss.
  • Aniela Przybycin (1928–1979). „Język Polski”. R. LIX/1979, s. 382–383.
  • Badania diachroniczne nad regionalnymi odmianami polszczyzny. Postulaty i uwagi metodologiczne. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”. R. 37/1980, s. 109–115.
  • Język polski w górnośląskim okręgu przemysłowym w świetle dziewiętnastowiecznych archiwaliów parafialnych. W: „Prace Językoznawcze”. T. 7: Studia historycznojęzykowe. Red. A. Grybosiowa. Katowice 1980, s. 107– 116.
  • Trzydziestolecie pracy naukowej Profesor Ireny Bajerowej. W: „Prace Językoznawcze”. T. 7: Studia historycznojęzykowe. Red. A. Grybosiowa. Katowice 1980, s. 3–5.
  • Badania nad historią języka polskiego na Górnym Śląsku. W: Perspektywy badań śląskoznawczych. Językoznawstwo. Piśmiennictwo. Folklorystyka. Red. D. Simonides, He. Borek. Wrocław 1981, s. 41–47.
  • Zróżnicowanie socjalne polszczyzny górnośląskiej w drugiej połowie XIX wieku. W: „Socjolingwistyka”. T. 4. Red. W. Lubaś. Warszawa – Katowice – Kraków 1982, s. 141–152.
  • Rola szkoły, Kościoła i instytucji wychowawczych w dziejach języka polskiego na Górnym Śląsku. W: Studia z dziejów języka polskiego na Górnym Śląsku w okresie habsburskim. Red. U. Burzywoda, Olga Wolińska. Katowice 1983, s. 101–126.
  • Z zagadnień czesko-polskiej interferencji językowej na Górnym Śląsku w okresie habsburskim. W: „Z polskich studiów slawistycznych”. Seria 6. Warszawa 1983, s. 195–202.
  • O česko-polskoj jazykovoj interferencii v Verchnej Silezii v period pravlenija Gabsburgov. V: Rezjume dokladov i pisennych soobščenij IX Meždunarodnyj Sezd Slavistov. Moskva 1983, s. 94–95.
  • Akta miejskie Bierunia z lat 1674–1747. „Zaranie Śląskie”. R. 46/1983, z. 4, s. 486–491.
  • Z historii polskiego imperatiwu. W: Z problematyki czasownika słowiańskiego. Red. W. Pianka. Katowice 1983, s. 119–128.
  • Polszczyzna górnośląska w funkcji języka urzędowego w XVI i XVII wieku. W: Polszczyzna regionalna w okresie renesansu i baroku. Red. H. Wiśniewska, C. Kosyl. Wrocław 1984, s. 143–151.
  • Problematyka Śląska w pracach Witolda Taszyckiego. „Poradnik Językowy”, z. 5/1984, s. 305–307.
  • Założenia i problemy badawcze historii języka polskiego na Górnym Śląsku w okresie habsburskim. „Prace Komisji Naukowych PAN”. T. 8. Katowice 1984, s. 70–72.
  • Wariancja językowa w drukach brzeskich z lat 1715–1736. „Prace Językoznawcze”. T. 12. Katowice 1985, s. 143–160.
  • Sytuacja językowa na Górnym Śląsku w okresie habsburskim. „Socjolingwistyka”. T. 7. Red. Władysław Lubaś. Katowice 1986, s. 35–47.
  • Stosunki językowe na Górnym Śląsku w latach 1825–1882. W: Karol Miarka a odrodzenie narodowe Śląska. Red. J. Glensk, S. Sochacka. Opole 1986, s. 137–144.
  • [Rec.:] Irena Bajerowa: Polski język ogólny XIX w. Stan i ewolucja. T. 1: Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia. Katowice 1986. „Poradnik Językowy”, z. 6/1986, s. 472– 473.
  • Materiały do ćwiczeń z gramatyki historycznej języka polskiego. (Skrypt dla studentów III roku filologii polskiej studiów dziennych i zaocznych). [współautorka: A. Grybosiowa]. Wyd. 2. Katowice 1988, 78 ss.
  • [Rec.:] Henryk Borek, Stanisław Mazak: Polskie pamiątki rodu Dzierżonów. Opole 1983. W: „Studia Śląskie”. Seria Nowa. T. 46. Opole 1988, s. 389–390.
  • Profesor Alfred Zaręba (10 XI 1921–19 II 1988). „Zaranie Śląskie”. R. 51/1988, z. 3–4, s. 233–236.
  • Kształtowanie się normy językowej w XIX-wiecznych drukach górnośląskich. W: „Prace Językoznawcze”. T. 17: Studia historycznojęzykowe. Red. I. Bajerowa. Katowice 1989, s. 40–54.
  • Stan i potrzeby w zakresie historycznych badań nad polszczyzną regionalną. „Język Polski”. R. LXX/1990, s. 25–32.
  • Obrona języka polskiego na Śląsku w XIX wieku. W: Język – kultura – społeczeństwo. Wybór studiów i materiałów. Red. St. Dubisz. Warszawa 1990, s. 100–104.
  • Polszczyzna literacka na Śląsku w dobie średniopolskiej. „Zeszyty Naukowe WSP”. T. 13. Opole 1991, s. 429–435.
  • Stan i perspektywy badań nad polszczyzną śląską (1980–1990). W: Stan i potrzeby badań śląskoznawczych nad językiem, piśmiennictwem i folklorem. Red. S. Gajda. Opole 1991, s. 7–14.
  • Przyczynek do ewolucji form „jest zabit”, „jest zabito”, „są zabity”. W: „Prace Językoznawcze”. T. 19: Studia polonistyczne. Red. A. Wilkoń. Katowice 1991, s. 100– 107.
  • Ks. Jan Alojzy Ficek jako inspirator polskiego życia kulturalnego na Śląsku. W: Ks. Jan Alojzy Ficek i Piekary Śląskie w XIX wieku. Red. J. Myszor. Katowice 1992, s. 108– 116.
  • Z przeszłości gwary śląskiej. W: Gwara śląska dawniej i dziś. Red. M. Lubina. Katowice – Opole – Cieszyn 1992, s. 3–10.
  • Szkic z dziejów języka literackiego na Górnym Śląsku do 1922 roku. W: Oblicza literackie Śląska. Red. J. Malicki. Katowice 1992, s. 175–191.
  • Odrodzenie polskiego języka literackiego na Śląsku w XIX wieku. W: „Z polskich studiów slawistycznych”. Seria 8. Warszawa 1992, s. 115–120.
  • Troska o poprawność językową książek wydawanych na Śląsku w drugiej połowie XIX wieku. W: Książka polska na Śląsku w drugiej połowie XIX wieku. Zarys problematyki. Red. M. Pawłowiczowa. Katowice 1992, s. 55–63.
  • Udział duchowieństwa katolickiego w obronie języka polskiego na Górnym Śląsku w XIX wieku i na początku XX wieku. W: Język a chrześcijaństwo. Red. I. Bajerowa, M. Karpluk, Z. Leszczyński. Lublin 1993, s. 121–130.
  • Zasługi ks. Emila Szramka dla języka polskiego na Śląsku w latach 1914–1922. W: „Duszą Śląska jest Ślązak”. Materiały konferencji zorganizowanej w 50. rocznicę śmierci ks. Emila Szramka. Red. S. Gajda, A. Kwiatek. Opole 1993, s. 79–90.
  • Zapożyczenia czeskie i niemieckie w urzędowych tekstach górnośląskich z lat 1526–1742. W: Śląsk w badaniach językoznawczych: badanie pogranicza językowo-kulturowego polsko-czeskiego. Red. I. Nowakowska-Kempna. Katowice 1993, s. 75–79.
  • Die Wiedergeburt der polnischen Literatursprache in Schlesien im 19. Jahrhundert. V: XI medzinarodny zjazd slavistov. Zbornik rezume. Bratislava 1993, s. 208.
  • [Rec.:] Irena Bajerowa: Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja. T. 2: Fleksja. Katowice 1992. „Poradnik Językowy”, z. 8/1993, s. 489–492.
  • Język poetycki Jana Kochanowskiego w świetle analizy rymu i rytmu „Jerozolimy wyzwolonej”. „Prace Językoznawcze”. T. 22: Studia historycznojęzykowe. Katowice 1994, s. 105–121.
  • Piśmiennictwo popularnonaukowe na Górnym Śląsku w latach 1910–1922. W: Książka polska na Śląsku w latach 1900–1922. Red. M. Pawłowiczowa. Katowice 1994, s. 127–137.
  • Rola czynnika ilościowego w przebiegu zmian fleksyjnych. W: Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. Red. E. Wrocławska. Warszawa 1994, s. 49–53.
  • Archiwalia parafialne jako źródło do badań nad przeszłością językową Górnego Śląska. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994 , s. 392–399.
  • Nazewnictwo osobowe w dawnych miastach górnośląskich (na przykładzie Mysłowic). W: „Śląskie miscellanea”. T. 7. Red. K. Heska-Kwaśniewicz J. Malicki. Katowice 1994, s. 24–30.
  • Formy z aorystycznym „-ch” w szesnastowiecznej polszczyźnie. W: Studia z językoznawstwa słowiańskiego. Red. F. Sławski, H. Mieczkowska. Kraków 1995, s. 87–92.
  • Zależność zmian fleksyjnych od frekwencji. W: Studia Linguistica Polono-Meridianoslavistica. Skopje 1996, s. 157–161.
  • Główne kierunki badań diachronicznych nad regionalnymi odmianami polszczyzny. W: „Prace Językoznawcze”. T. 24: Studia historycznojęzykowe. Red. A. Grybosiowa. Katowice 1996, s. 9–17.
  • Poezja jako źródło do badań wariancji fleksyjnej w XVII wieku. W: Studia historycznojęzykowe. T. 2. Red. M. Kucała. Kraków 1996, s. 197–208.
  • Sytuacja języka polskiego na terenach przyłączonych do Rzeszy. W: Język polski czasu drugiej wojny światowej. Red. I. Bajerowa. Warszawa 1996, s. 91–124.
  • Właściwości językowe górnośląskich pieśni ludowych ze zbioru Juliusza Rogera. W: „Język Artystyczny”. T. 10. Red. D. Ostaszewska, E. Sławkowa. Katowice 1996, s. 152–158.
  • Funkcje wariantów językowych w XVII-wiecznym polskim przekładzie „Orlanda Szalonego”. W: Studia slavistica et humanistica in honorem Nullo Minissi. Red. A. Wilkoń, I. Opacki, J. Żurawska. Katowice 1997, s. 283–289.
  • O języku poezji ks. Konstantego Damrota. „Książnica Śląska”. T. 26: 1995–1997. Katowice 1998, s. 44–53.
  • Terminologia administracyjno-prawnicza w Księdze miejskiej Mysłowic z lat 1590–1762. W: „Śląskie miscellanea”. T. 12. Red. J. Malicki, K. Heska-Kwaśniewicz. Katowice 1999, s. 15–19.
  • Archiwalia górnośląskie w języku polskim (XVI–XIX w.). W: „Śląskie miscellanea”. T. 13. Red. K. Heska-Kwaśniewicz. Katowice 2000, s. 24–29.
  • Archiwalia pszczyńskie w języku polskim (XVII w. 1. poł. XIX w.). W: W kręgu języka i kultury ziemi pszczyńskiej. Materiały z drugiej sesji naukowej zorganizowanej w Suszcu w dniach 12 i 13 listopada 1999 roku. Red. H. Synowiec, M. Siuciak. Katowice – Suszec 2000, s. 17– 26.
  • Z badań nad dawnymi księgami miejskimi. Księga miejska Mysłowic. W: Studia z historii języka polskiego i stylistyki historycznej ofiarowane Profesor Halinie Wiśniewskiej na 50-lecia Jej pracy naukowo-dydaktycznej. Red. C. Kosyl. Lublin 2001, s. 101–109.
  • Fleksja liczebników głównych w świetle danych słownika polszczyzny XVI w. W: Studia Językoznawcze. Dar przyjaciół i uczniów dla Zofii Kurzowej. Red. Z. Cygal-Krupowa. Kraków 2001, s. 143–156.
  • Uzupełnienia do XVI-wiecznej fleksji liczebników głównych. Profesor Irenie Bajerowej w osiemdziesiątą rocznicę urodzin i pięćdziesięciolecie pracy naukowej.  „Prace Językoznawcze”. T. 26: Studia historycznojęzykowe. Red. O. Wolińska. Katowice 2001, s. 111–118.
  • Rękopiśmienne zabytki językowe w gminie Wilamowice (XVII–XVIII w.). W: Wilamowice. Przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy. Red. A. Barciak. Wilamowice 2001, s. 539–549.
  • Protokolarz albo „Czerwona Księga” Mysłowic. [Współautor opracowania: A. Piwowarczyk]. Red. A. Barciak. Mysłowice 2002, 544 s.