prof. dr hab. Danuta Ostaszewska

 

Pracowała w Instytucie Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego od 1975 do 2015 roku. W latach 1996–2011 kierowała Zakładem Historii Języka Polskiego. Badaczka polszczyzny współczesnej i historycznej, przede wszystkim w takich dziedzinach, jak stylistyka, lingwistyka tekstu, genologia językoznawcza.

 

 

 

 

 

 

Publikacje

  • Podstawowe wiadomości z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego. Skrypt dla studentów filologii polskiej (współautorstwo). Katowice 1990 [wydanie drugie, poprawione, rozszerzone, Katowice 1993; Wydanie trzecie, poprawione, Katowice 1997]
  • Organizacja tekstu a problem gromadzenia i scalania jego informacji. Katowice 1991.
  • Język poetycki Jana Andrzeja Morsztyna. Z zagadnień semantyki. Ossolineum, Wrocław 1993.
  • Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego. PWN, Warszawa 2000. Kilka wydań.
  • Postać w literaturze. Wizerunek staropolski. Obrazy – konwencje – stereotypy. Katowice 2001.
  • Przeobrażenia składni jako wyznacznik tendencji nowatorskich w prozie artystycznej drugiej połowy XX wieku. Katowice 2005.

 

  •  Stylistyczna funkcja przydawki w „Dafnidzie” Samuela Twardowskiego i „Kanikule” Jana Andrzeja Morsztyna. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, CCCLVIII, Kraków 1976. Prace Językoznawcze 42.
  • Słownik wymowy polskiej. Red. M. Karaś, M. Madejowa. PWN Kraków – Warszawa 1977 (współautorstwo).
  • Aktualizacja znaczeń leksemu „oczy” w twórczości Jana Andrzeja Morsztyna. „Język Artystyczny”. T. 1. Red. A. Wilkoń. Katowice 1978.
  • Historia kształtowania się i stylistyczno-funkcjonalnego różnicowania języka ogólnego. W: Przewodnik do historii języka polskiego. Red. I. Bajerowa. Katowice 1979.
  • Rozwój zasobów leksykalnych języka polskiego. W: Przewodnik do historii języka polskiego. Red. I. Bajerowa. Katowice 1979.
  • Rozwój języka polskiego w zależności od stosunków kościelno-wyznaniowych. W: Przewodnik do historii języka polskiego. Red. I. Bajerowa. Katowice 1979.
  • O języku Jana Andrzeja Morsztyna. Z zagadnień kompozycji. W: Język pisarzy polskich. Red. J. Szmańda. Bydgoszcz 1980.
  • Powtórzenia jako wyznacznik spójności tekstu (na materiale poezji Stanisława Herakliusza Lubomirskiego). „Prace Językoznawcze”. T. 12. Katowice 1984. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 688.
  • [Rec.] Aleksander Szulc: Podręczny słownik językoznawstwa stosowanego. „ Język Polski” 1985, z. 5.
  • Czas jako kategoria tekstu poetyckiego. Prace Komisji Naukowych nr 11/1986. Polska Akademia Nauk. Oddział w Katowicach. Katowice 1986.
  • O pewnych językowych sygnałach delimitacji tekstu na podstawie „Trenów” Jana Kochanowskiego. W: W kręgu Jana Kochanowskiego. Katowice 1987. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 986.
  • Z historii polskiego stylu artystycznego: organizacja leksyki tworzącej semantyczne pole WSZECHŚWIAT w poezji Bolesława Leśmiana. „Prace Językoznawcze”. T. 17: Studia historycznojęzykowe. Katowice 1989. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 1061.
  • Relacje sensu wewnątrz pola znaczeniowego WSZECHŚWIAT w poezji Bolesława Leśmiana – opozycja leksykalna: Ziemski – pozaziemski. „Język Artystyczny”. T. 7. Red. A. Wilkoń. Katowice.
  • O organizacji sonetu barokowego – uwag kilka. „Język Artystyczny”. T. 8. Red. A. Wilkoń. Katowice.
  • Z zagadnień ewolucji stylu naukowego: XVI-wieczne początki kształtowania się wyznaczników przebiegu procesu myślowego. „Prace Językoznawcze”. T. 22. Studia historycznojęzykowe. Katowice 1994. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 1410.
  • Wkład księdza Emila Szramka w rozwój stylu prozy naukowej na Śląsku. W: Książka polska na Śląsku w latach 1922–1945. Red. M. Pawłowiczowa. Katowice 1994.
  • Metafora romantyczna w tradycji literackiej. „Literatura”, nr 35. Wilno 1995.
  • Tekst liryki barokowej obiektem badań lingwostylistycznych. W: Kultura baroku i jej tradycje. Kolokwia polsko-włoskie. T. 2. Red. J. Malicki. Prace Komisji Historycznoliterackiej Oddziału PAN w Katowicach, nr 16. Katowice 1996.
  • Kontekst rozważania w strukturze tekstu (analiza funkcjonalno-strukturalna). W: Tekst i jego odmiany. Red. T. Dobrzyńska. Instytut Badań Literackich, Warszawa 1996 (współautorstwo).
  • Polszczyzna w radzieckich więzieniach, łagrach i na zesłaniu. W: Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939–1945). Red. I. Bajerowa. Warszawa 1996.
  • Wpływy rosyjskie i ukraińskie. W: Język polski czasu drugiej wojny światowej (19391945). Red. I. Bajerowa. Warszawa 1996.
  • Językowy obraz wieku człowieka w ujęciu współczesnej poezji. „Język Artystyczny”. T. 10. Red. D. Ostaszewska, E. Sławkowa. Katowice 1996.
  • Wariantywność oznaczeń jako wskaźnik wczesnego stadium kształtowania się polskiej terminologii botanicznej. „Prace Językoznawcze”. T. 24. Katowice 1996. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 1577.
  • Formant -ka. W: Słowotwórstwo języka doby staropolskiej. Przegląd formacji rzeczownikowych. Red. K. Kleszczowa. Katowice 1996 (współautorstwo).
  • Stereotyp rodziny utrwalony w materiale frazeologizmów i tekstów przysłowiowych. W: Śląsk w badaniach językoznawczych: badanie pogranicza językowo-kulturowego polsko czeskiego. T. 3. Rodzina: Język – tradycja – tożsamość. Red. I. Nowakowska-Kempna. Katowice 1997.
  • Literackie konwencje opisu postaci. W: Tekst – problemy teoretyczne. Red. J. Bartmiński, B. Boniecka. Lublin 1998 (współautorstwo).
  • Średniowieczna terminologia botaniczna: budowa i znaczenie połączeń nominalnych w słowniku Jana Stanki. „Prace Językoznawcze”. T. 25: Studia historycznojęzykowe. Katowice 1998. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 1662.
  • Mickiewiczowski opis postaci – jego wewnętrzne uporządkowanie i funkcje. W: Adam Mickiewicz i kultura światowa. Materiały Konferencji Międzynarodowej Grodno – Nowogródek 12–17 maja 1997. Ks. 2. Red. J. Bachórz, W. Choriew. Gdańsk 1998.
  • Cieszyńska pieśń ludowa: poetycki etnodialekt pogranicza. W: Przenikanie języka czeskiego i polskiego do poezji średniowiecznej i twórczości pieśniowej na Śląsku. Red. L. Martinek, A. Wójcik. Cieszyn 1998 (współautorstwo).
  • Procesy nazwotwórcze a językowy obraz świata (na materiale średniowiecznej terminologii botanicznej). W: Przeszłość w językowym obrazie świata. Red. A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski. Lublin 1999.
  • Śląski przyrodnik i jego dzieło: pierwszy zachowany zbiór słownictwa specjalistycznego. „Śląskie Miscellanea”. T. 12. Red. J. Malicki, K. Heska-Kwaśniewicz. Katowice 1999.
  • Die Welt hinter den Wörtern. Aus Studien über die mittelalterliche botanische Nomenklatur. In: Beiträge zur Nomination im Deutschen und im Polnischen. Red. A. Feine, U. Żydek-Bednarczuk. Katowice 2000.
  • „Ślady” Biblii w polszczyźnie: wybrane zagadnienia. W: Бiблiя i культурa. Збiрник нaукових стaтей. Ред. А. Э. Нямцу. Чернiвцi 2000.
  • Opis postaci: jego prototyp oraz realizacje w poezji barokowej i współczesnej. W: Czasy potopu szwedzkiego w literaturze polskiej. Red. R. Ocieczek. Katowice 2000. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1903.
  • Om ordet kobieta ‘kvinna’ i polskan. Ursprung och betydelsehistoria. In: Kvinan i polska språket. Red. E. Teodorowicz-Hellman. Stockholm 2000.
  • Kreacja wizerunku młodej kobiety w polskiej poezji. In: Kvinan i polska sprĺket. Red. E. Teodorowicz-Hellman. Stockholm 2000.
  • Przewodnik turystyczny: Z badań nad modelem i jego przeobrażeniami. W: Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 1: Mowy piękno wielorakie. Red. D. Ostaszewska. Katowice 2000.
  • Strach, lęk, przerażenie – możliwości konceptualizacji uczuć w języku i w tekście. W: W kręgu języka polskiego. Śląsko-poznańskie kolokwia lingwistyczne. Red. E. Jędrzejko. Katowice 2001.
  • Apokryficzny obraz Dziewicy Marii (na materiale średniowiecznych zabytków). „Prace Językoznawcze”. T 26. Studia historycznojęzykowe. Red. A. Kowalska, O. Wolińska. Katowice 2001.
  • Adekwatne dać rzeczy słowo, czyli o stylu opowiadań Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. „Język Artystyczny”. T. 11. Red. A. Wilkoń, D. Ostaszewska. Katowice 2001.
  • Dyskursywność XVII-wiecznej wypowiedzi polemicznej i jej wyznaczniki językowe (zarys problematyki). W: Sarmackie theatrum. T. 1. Wartości i słowa. Red. R. Ocieczek. Katowice 2001.
  • Relacje nadawczo-odbiorcze w tekście naukowym (perspektywa historyczna). W: Stylistyka a pragmatyka. Red. B. Witosz. Katowice 2001.
  • Język polski dziś. Odpowiednie dać myśli słowo. Podręcznik nauki o języku dla klasy I liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum przeznaczony do kształcenia w zakresie podstawowym i rozszerzonym (współautorstwo). Bielsko-Biała 2002.
  • Kontekst kulturowy warunkujący rozwój języka w siedemnastym stuleciu. W: Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia (współautorstwo). Red. D. Ostaszewska. Katowice 2002, s. 7–22.
  • Składnia. W: Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia. Red. D. Ostaszewska. Katowice 2002, s. 179–278.
  • „Wizualna wizyjność”, czyli o romantycznych inspiracjach w twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. „Postscriptum”: Romantyzm polski raz jeszcze. Katowice 2002, nr 44.
  • Geneza i historia wyrazu kobieta w języku polskim. „Acta Sueco-Polonica”, nr 10/11. Uppsala 2001–2002.
  • Profesor Alina Kowalska (1932–2001) – pedagog, historyk języka, badacz dziejów polszczyzny na Śląsku. „Nauczyciel i Szkoła. Kwartalnik”, nr 3–4. Katowice 2002.
  • Oświeceniowy wizerunek mężczyzny na tle tradycji literackiej: językowo-stylistyczne modele kreacji deskrypcji postaci. W: Wizerunek mężczyzny w języku i literaturze polskiej. Red. E. Teodorowicz-Hellman, D. Tubielewicz-Mattsson. Sztokholm 2003.
  • Przemiany sposobu istnienia gatunku – zarys problematyki (na materiale publicystyki parlamentarnej). W: Gatunki mowy i ich ewolucja. Tekst a gatunek. T. 2. Red. D. Ostaszewska. Katowice 2004.
  • Dydaktyczne przesłanie „portretu” mężczyzny utrwalonego w literaturze parenetycznej. W: Spotkanie. Księga jubileuszowa dla Profesora Aleksandra Wilkonia. Red. M. Kita, B. Witosz. Katowice 2005.
  • Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego. Propozycje i osiągnięcia naukowe u progu XXI wieku. Katowice 2005.
  • Porządek w chaosie, czyli o żonglerce językowej księdza Józefa Baki. W: Żonglerzy słów w literaturze. T. 2. Red. M. Kita. Katowice 2006.
  • Uniwersytet Śląski: Propozycje i osiągnięcia naukowe w zakresie językoznawstwa polonistycznego u progu dwudziestego pierwszego wieku. W: Юбилєєн славистичєн сборник. Благоєвград 2005.
  • Interakcje komunikacyjne w tekście artystycznym. Na wybranym materiale współczesnej prozy. „Język Artystyczny”. T. 13. Red. B. Witosz. Katowice 2007.
  • „Cudze słowo” w pisarstwie intymistycznym Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. „Język Artystyczny”. T. 13. Red. B. Witosz. Katowice 2007.
  • Tekst a gramatyka. W: Gramatyka a tekst. Red. H. Fontański, J. Lubocha-Kruglik. Katowice 2007.
  • Genologia lingwistyczna jako subdyscyplina współczesnego językoznawstwa. W: Zagadnienia i problemy współczesnej genologii. T. 2: Polska genologia lingwistyczna. Red. D. Ostaszewska, R. Cudak. Warszawa 2008, s. 11–39.
  • Konteksty użycia konstrukcji z przytoczeniem w tekstach XVII wieku. W: Język polski. Współczesność. Historia. Red. W. Książek-Bryłowa, W. Makarski. Lublin 2008.
  • Sylwetka uczonej i nauczyciela akademickiego – dorobek naukowy i dydaktyczny Aliny Kowalskiej. W: Alina Kowalska. T. 5 serii: Mentibus memorandis. Red. K. Kleszczowa, D. Ostaszewska. Katowice 2008.
  • Profesor doktor habilitowana Irena Bajerowa – sylwetka uczonej. „Poradnik Językowy” 2009, z. 3.
  • Swaty po staropolsku, czyli starania o rękę panny w gatunek mów zamknięte. Relacje nadawczo-odbiorcze. „Roczniki Humanistyczne”. T. LVII (2010), z. 6.
  • Obszary badań naukowych historii języka polskiego w Instytucie Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego. „LingVaria”. R. V (2010), nr 2 (10).
  • Śp. Prof. dr hab. Irena Bajerowa (13 marca 1921 – 2 lipca 2010). „Postscriptum” 2010, nr 6.
  • Kształtowanie się systemu transferu informacji w formę dyskursów i gatunków zamknięte. W: Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna. Red. D. Ostaszewska. Katowice 2011.
  • Reportaż – współistnienie kodów: werbalnego i ikonicznego (na materiale tekstów w National Geographic Polska). W: Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna. Red. D. Ostaszewska. Katowice 2011.
  • „Merkuriusz Polski” – początki kształtowania się komunikacji masowej. W: Zielonogórskie seminaria językoznawcze. Zielona Góra 2011.
  • Między konkretem a sensem uniwersalnym – o językowych kontrastach w poezji Czesława Miłosza zamkniętych. „Poradnik Językowy” 2011, z. 6.
  • Międzygatunkowe strategie oddziaływania na odbiorcę. Możliwości komunikacyjne edytorialu w National Geographic Polska. W: Gramatyka a tekst. Red. H. Fontański, J. Lubocha-Kruglik. Katowice 2011.
  • Pojęcie adaptacji w przestrzeni różnych dyskursów. Od etymologii do użyć metaforycznych. W: Adaptacje. Red. M. Cudak. Katowice 2012 (współautorstwo).
  • „Piewca urody miasta” – Adam Jarzębski i jego dzieło. Rekonesans badań nad zjawiskiem aksjologizacji opisu w XVII-wiecznym przewodniku po Warszawie. W: Cum reverentia, gratia, amicitia. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Bogdanowi Walczakowi. Poznań 2013.
  • Martyna Wojciechowska: dziennikarz – kobieta – podróżnik. Zawód i pasja. W: Transdyscyplinarność badań nad komunikacją medialną. T. 3: Tożsamość dziennikarza. Red. M. Kita, M. Ślawska. Katowice 2013.
  • [Rec.] Rozważania na temat rozprawy Marcina Maciołka Kształtowanie się nazw owadów w języku polskim. „Postscriptum” 2014, 2 (14), s. 417–427.
  • Między architekturą a twórczością literacką. Wpływ profesji na kształt gatunku – w siedemnastowiecznym przewodniku po mieście Adama Jarzębskiego. W: Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 5: Gatunek a granice. Red. D. Ostaszewska, J. Przyklenk. Katowice 2015.
  • O kierunkach genologicznych transformacji – w poszukiwaniu zmian w przestrzeni kształtowania się komunikacji społecznej. W: Historia języka w XXI wieku. Red. M. Pastuch, M. Siuciak. Katowice 2018.