prof. zw. dr hab., d.h.c. Uniwersytetu Śląskiego Irena Bajerowa (1921-2010)

 

 

Pracowała na Uniwersytecie Jagiellońskim (1945–1946, 1951–1955), w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Katowicach (1955–1968) i na Uniwersytecie Śląskim (1968–2001), początkowo w Instytucie Filologii Polskiej, w którym w latach 1969–1972 pełniła funkcję wicedyrektora, a od 1978 do 2001 w Instytucie Języka Polskiego jako kierownik Zakładu Historii Języka Polskiego. W okresie 1997–2002 wykładała w Wyższej Szkole Języków Obcych i Ekonomii (późniejszej Akademii Polonijnej) w Częstochowie. Prowadziła badania naukowe w dziedzinie polskiego językoznawstwa historycznego, socjolingwistyki, kultury i etyki słowa. Była autorką przełomowych opisów polskiego języka literackiego w XVIII, XIX i XX wieku.

 

 

 

 

Publikacje

  • Wyrazy złożone nowszej polszczyzny kulturalnej. Próba systematyki. Kraków 1951.
  • Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku. Wrocław–Warszawa – Kraków 1964.
  • Wpływ techniki na ewolucję języka polskiego. Wrocław 1980.
  • Polski język ogólny XIX wieku: stan i ewolucja. T. 1: Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia. Katowice 1986.
  • Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja. T. 2: Fleksja. Katowice 1992.
  • Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja. T. 3: Składnia. Synteza. Katowice 2000.
  • Zarys historii języka polskiego 1939–2000. Warszawa 2003. 

 

  • Czy wolno nam mówić „we wodzie”, „ze sokiem”? „Język Polski” 1950, R. 30, z. 5, s. 193–203.
  • O podwajaniu polskich przyimków. „Język Polski” 1952, R. 32, z. 4, s. 156–163.
  • Z historii polskich grup spółgłoskowych. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1953, z. 12, s. 129–147.
  • Modernizacja pisowni w tekstach z pierwszej poł. XIX w. „Pamiętnik Literacki” 1955, R. 46, z. 3, s. 144–158.
  • Polska oboczność „e”//„Ø” w przyimkach i przedrostkach. W: „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”. Red. T. Lehr-Spławiński. T. 1. Warszawa 1955, s. 162–202.
  • [Współaut.:] Przegląd bibliograficzny za lata 1946–1972. „Rocznik Slawistyczny” 1955–1976, T. 17–T. 37.
  • Kilka problemów modernizacji pisowni tekstów z I poł. XIX w. W: Zeszyty naukowe UJ. Nr 9. „Prace Językoznawcze”. Red. M. Karaś. Kraków 1956, s. 231–239.
  • Lingwistyczne pisma Kazimierza Brodzińskiego. W: Zeszyty naukowe. Red. S. Zabierowski. Katowice 1956, s. 136–143.
  • Polskie nazwy miejscowe typu Dębe, Orło. „Onomastica” 1957, R. 3, z. 1, s. 1–42; z. 2, s. 293–323.
  • W sprawie zaniku samogłosek pochylonych w języku polskim. „Język Polski” 1958, R. 38, z. 5, s. 325–339.
  • Bronię „Bogurodzicy”. „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1959, R. 12, nr 6, s. 551–558.
  • Jeszcze w sprawie modernizacji starszych form typu „osmy, teológ, woznica, śpisek”. „Pamiętnik Literacki” 1959, R. 50, z. 1, s. 159–162.
  • Oboczność „k” // „ku” w języku polskim. „Zeszyty naukowe. Sekcja Językoznawstwa”. Red. J. Żlabowa. Katowice 1959, s. 85–94.
  • Uwagi o rozwoju niektórych polskich form fleksyjnych w XVIII w. „Zeszyty naukowe. Sekcja Językoznawstwa”. Red. J. Żlabowa. Katowice 1959, s. 5–18.
  • Zasady modernizacji ustalone przez Komitet Redakcyjny dla całej edycji. W: K. Brodziński: Poezje. Oprac. C. Zgorzelski. T. 1. Wrocław 1959, s. XXXV–XXXVIII.
  • Zanik samogłosek pochylonych w języku polskim jako wynik działania ogól­niejszych tendencji językowych. „Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Polskiej Akademii Nauk. Oddział w Krakowie”. Oprac. S. Mikucki. Kraków 1963, s. 107–109.
  • Współczesna Mickiewiczowi norma ortograficzna. „Pamiętnik Literacki” 1964, R. 55, z. 1, s. 157–181.
  • Próba sformułowania kilku praw ewolucji języka (na materiałach z historii polskiego języka literackiego). „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1965, z. 23, s. 125–142.
  • [Red.:] M. Kniagininowa, W. Pisarek: Poradnik językowy podręcznik dla pracowników prasy, radia i telewizji. Kraków 1965.
  • Język ojczysty. Podręcznik gramatyki języka polskiego dla klasy VIII. Warszawa 1966.
  • Wskazówki metodyczne do nauczania języka polskiego w kl. VIII. Gramatyka. Warszawa 1967.
  • Autorka – o swoim podręczniku. Język polski. „Biuletyn Zarządu Okręgowego ZNP w Kielcach” 1967, R. 13, nr 3–4, s. 77–83.
  • Jak uczyć gramatyki w VIII klasie? „Polonistyka” 1967, R. 20, z. 2, s. 44–45.
  • Rola związku formy z funkcją w ewolucji polskiego języka literackiego. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1968, z. 26, s. 101–119.
  • Spór o Makoszowy. „Poglądy” 1968, R. 7, nr 7, s. 19.
  • Schemat i częściowa formalizacja opisu procesów historycznojęzykowych. W: Prace językoznawcze. T. 1. Red. I. Bajerowa, H. Wróbel. Katowice 1969, s. 7–21.
  • Strukturalna interpretacja historii języka. „Język Polski” 1969, R. 49, z. 2, s. 81–103.
  • Czy różnice? Jakie różnice? „Język Polski” 1970, R. 50, z. 2, s. 156–158.
  • Spór o przekład „Ojcze nasz”. 1. „Tygodnik Powszechny” 1970, R. 24, nr 18, s. 5.
  • Wpływ rozwoju techniki na język polski przełomu wieku XVIII na wiek XIX. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1970, R. 18, nr 2, s. 199–226.
  • Nosówki w Kamienicy pow. Limanowa. „Język Polski” 1971, R. 51, z. 1, s. 59.
  • Niektóre treści i metody socjolingwistyczne w historii języka. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1972, z. 30, s. 27–39.
  • Technika jako siła napędowa rozwoju języka ogólnopolskiego. W: Konferencja naukowo-techniczna „Problemy terminologiczne języka polskiego w technice” 2 XII 1971. Bydgoszcz 1972, s. 3–24.
  • Technika jako siła napędowa rozwoju języka ogólnopolskiego. „Prasa Techniczna” 1972, R. 2, nr 6, s. 6–7 (tekst zmieniony w stosunku do publikacji: Technika jako siła napędowa rozwoju języka ogólnopolskiego. W: Konferencja naukowo-techniczna „Problemy terminologiczne języka polskiego w technice” 2 XII 1971. Bydgoszcz 1972, s. 3–24).
  • [Red.:] Z. Klemensiewicz: Historia języka polskiego. Cz. 3: Doba nowopolska (od ósmego dziesięciolecia XVIII w. do r. 1939). Warszawa 1972.
  • Elementy gramatyki polskiej. W: F. Sławski, S. Radewa: Kieszonkowy słownik bułgarsko-polski i polsko-bułgarski. Tłum. S. Radewa. Warszawa 1973, s. 386–397.
  • Język ojczysty. Podręcznik gramatyki języka polskiego dla klasy 8. Wydanie VIII zmienione. Warszawa 1973.
  • Językoznawca wobec tzw. zasad słowotwórstwa technicznego. „Poradnik Językowy” 1973, nr 3, s. 127–138.
  • Czy łatwo kierować rozwojem języka? „Poglądy” 1974, R. 13, nr 18, s. 4.
  • Tablice synchronistyczne. W: Z. Klemensiewicz: Historia języka polskiego. Warszawa 1974 (objaśnienia i 4 tablice).
  • Znaczenie normy teoretycznej w zmianach ortografii XIX wieku. „Studia Śląskie” 1974. Seria nowa, T. 26, s. 37–47.
  • [Red.:] Z. Klemensiewicz: Historia języka polskiego. Wyd. 2. Warszawa 1974.
  • Nowe wyrazy w języku współczesnym a zagrożenie komunikacji językowej. „Zaranie Śląskie” 1976, R. 39, z. 2, s. 279–292.
  • Aktualne problemy polityki językowej. „Socjolingwistyka”. T. 1: Polityka językowa. Red. W. Lubaś. Katowice 1977, s. 26–32.
  • II ogólnopolska konferencja w sprawie terminologii technicznej [w języku polskim]. „Język Polski” 1977, R. 57, z. 3, s. 237–238.
  • Zmiany fleksyjne języka polskiego we współczesnym trzydziestoleciu na tle zmian fleksyjnych języka dawniejszego (XVIII w., XIX w). „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1977, z. 35, s. 13–25.
  • zaniku samogłosek pochylonych. Pokłosie dyskusji. Katowice 1978.
  • Wstęp;nauczaniu gramatyki historycznej i historii języka polskiego; Wypowiedź w dyskusji; Zamknięcie obrad. W: Nauczanie przedmiotów historycznojęzykowych i dialektologii na filologii polskiej w szkołach wyższych. Red. I. Bajerowa. Katowice 1978, s. 7–8, 11–19, 92–95, 134.
  • historii słownictwa technicznego. „Fabryka”. „Prasa Techniczna” 1978, nr 5, s. 30–31.
  • historii słownictwa technicznego. „Inżynier”. „Prasa Techniczna” 1978, nr 2, s. 25–26.
  • Z historii słownictwa technicznego. Najstarsze polskie terminy techniczne. „Prasa Techniczna” 1978, nr 3, s. 10–12.
  • Językoznawstwo diachroniczne a metodologia historii. „Język Polski” 1979, R. 59, z. 4, s. 250–264.
  • Normalizacja polskiej ortografii w XIX wieku. W: Opuscula Polono-Slavica. Red. J. Safarewicz. Wrocław 1979, s. 39–46.
  • O właściwy styl wypowiedzi Kościoła polskiego. „Spotkania” 1979, nr 9, s. 22–28. (Podpis: Lingwista).
  • Polski język współczesny i zagrożenie treści religijnych. „Spotkania” 1979, nr 6, s. 83–87.
  • Wstęp; Język polski i łacina [współaut.: K. Kleszczowa]; Rozwój języka
    polskiego w zależności od stosunków gospodarczych i postępu technicznego
    [współaut.: J. Nawacka]; Język polski i język niemiecki; Tablice synchronistyczne. W: Przewodnik do historii języka polskiego (dla studentów IV roku filologii polskiej studiów zaocznych). Red. I. Bajerowa. Katowice 1979, s. 5–10, 42–50, wkładka.
  • historii słownictwa technicznego. „Przemysł”. „Prasa Techniczna” 1979, nr 1, s. 25–26.
  • „Kolej” i „pociąg”. Z historii słownictwa technicznego. „Prasa Techniczna” 1980, nr 3, s. 34–35.
  • „Machina” – „maszyna”. Z historii słownictwa technicznego. „Prasa Techniczna” 1980, nr 1, s. 36–37.
  • Zmiany fleksji zaimków w XIX-wiecznej polszczyźnie ogólnej (normalizacja i prze­kształcenia normy). „Język Polski” 1980, R. 60, z. 2–3, s. 105–114.
  • Byli wśród nas. Jan Kanty Lasota ps. Przyzba (20 X 1899–1949). „Spotkania” 1980, nr 12/13, s. 3–4. (Podpis: Basia ze Sztabu Okręgu Krakowskiego AK).
  • Mówić poprawnie, lecz swobodnie. „Życie Literackie” 1981, R. 31, nr 6, s. 1, 11.
  • O języku współczesnego życia religijnego. „W drodze” 1981, nr 9, s. 43–50.
  • Wpływ rewolucji przemysłowej na polski język ogólny XIX wieku. W: Werbalne i pozawerbalne środki wyrazu w źródle historycznym. Materiały II sympozjum nauk dających poznawać źródła historyczne. Problemy warsztatu historyka. Red. R. Rosin, J. Szymański. Lublin 1981, s. 18–26.
  • historii polskiego języka ogólnego w XIX w. dzieje koniugacji. „Rocznik Slawistyczny” 1981, R. 42, cz. 1, s. 5–23.
  • Badania nad terminologią języków specjalnych (środowiskowych). W: Język polski i językoznawstwo polskie w sześćdziesięcioleciu niepodległości (1918–1978). Materiały konferencji naukowej. Warszawa, 25 października 1978. Red. J. Rieger, M. Szymczak. Wrocław 1982, s. 37–40.
  • Jeszcze o grupach typu „SS” w gwarach. „Język Polski” 1982, R. 62, z. 1, s. 32–34.
  • Przekształcenia typu „jenerał” ≥ „gienerał” ≥ „generał” w polszczyźnie XIX wieku. „Język Polski” 1982, R. 62, z. 4–5, s. 246–252.
  • Światło z ciemności świeci. „Biuletyn Małopolski” 1982, nr 4, s. 3–4.
  • Wiara i moralność jako źródła kultury słowa. „Materiały Homiletyczne” [Wydział Duszpasterski Kurii Metropolitalnej w Krakowie], nr 68. Kraków styczeń–luty 1982, rok „C”, s. 12–26.
  • Nie na tajnych kompletach. „Tygodnik Powszechny” 1983, R. 37, nr 22, s. 4.
  • Zakresy występowania spółgłosek środkowojęzykowych i zębowych polszczyźnie XIX wieku. W: „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”. Red. Z. Stieber. T. 21. Warszawa 1983, s. 5–22.
  • Znaczenie wariancji ewolucji języka ogólnego. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1983, z. 40, s. 19–23 [wyd. 1986].
  • Katecheza i kultura języka. „Przegląd Powszechny” 1984, nr 7–8, s. 64–79.
  • Tylko wolność tworzy kulturę. „Gość Niedzielny” 1984, nr 47, s. 4–5.
  • Korekty i uzupełnienia do historii języka polskiego doby nowopolskiej. „Prace Językoznawcze”. T. 12: Studia historycznojęzykowe. Red. A. Kowalska. Katowice 1985, s. 7–16.
  • Profesor Stanisław Rospond jako historyk języka polskiego. „Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”. Red. A. Furdal, B. Siciński. T. 14. Wrocław 1986, s. 35–40.
  • Jak oduczamy się mówić i myśleć czyli o nowomowie w PRL. W: 40 lat władzy komunistycznej Polsce. Red. I. Lasota. Londyn 1986, s. 186–198. (Podpis: Michał Piotr Markowski).
  • O niektórych przejawach wpływu nowszego języka ogólnopolskiego na kulturę. „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego”. Red. K. Dejna. T. 32: 1986. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1987, s. 7–15.
  • Słowo wstępne. W: Studia historycznojęzykowe. Wybór problemów i przegląd metod badawczych z zakresu historii języka polskiego. Red. I. Bajerowa. Wrocław 1986, s. 5–7.
  • Językoznawstwo polonistyczne. W: Historia nauki polskiej. Red. B. Suchodolski T. 4: (1863–1918). Cz. 3. Red. tomu Z. Skubała-Tokarska. Wrocław 1987, s. 802–819.
  • Frekwencja form i badanie procesów historycznojęzykowych. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1984, z. 41, s. 69–81 [wyd. 1988].
  • Badanie języka osobniczego jako metodologiczny problem historii języka polskiego. W: Język osobniczy jako przedmiot badań lingwistycznych. Red. J. Brzeziński. Zielona Góra 1988, s. 7–14.
  • Jeszcze w sprawie „naszej ery”. „Język Polski” 1988, R. 68, z. 4–5, s. 292.
  • Kilka problemów stylistyczno-leksykalnych współczesnego polskiego języka religijnego. W: O języku religijnym. Red. M. Karpluk, J. Sambor. Lublin 1988, s. 21–43.
  • Nowe kierunki językoznawstwa a kultura języka i etyka. „Polonistyka” 1988, R. 41, nr 9, s. 659–667.
  • Rola języka we współczesnym życiu religijnym. Wprowadzenie do dyskusji. W: O języku religijnym. Red. M. Karpluk, J. Sambor. Lublin 1988, s. 9–20.
  • Boże Narodzenie 1981 w poezji stanu wojennego. „Gość Niedzielny” 1989, nr 52, s. 4.
  • Jeszcze o krakowskiej „niepokorności” przed Sierpniem 1980. „Arka” 1989, nr 28, s. 160–163.
  • Uwagi o pisowni polskich druków XVII-wiecznych [współaut.: A. Wieczorkowa]. „Prace Językoznawcze”. T. 17: Studia historycznojęzykowe. Red. I. Bajerowa. Katowice 1989, s. 9–22.
  • Kim był Zenon Klemensiewicz? W: Zenon Klemensiewicz (18911969). Materiały z sesji naukowej w 20. rocznicę śmierci uczonego. Red. H. Bednarczyk, E. Głomb, K. Głombowa. Tarnów 1990, s. 11–20.
  • O Zenonie Klemensiewiczu. „Rocznik Przemyski” 1990, R. 27, s. 85–94.
  • Nadawca wydawca ewolucja języka. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Językoznawstwo”. T. 13. Red. S. Gajda. Warszawa – Wrocław 1991, s. 357–365.
  • Środowisko Ormian polskich w świetle ankiety. W: Ogólnopolskie spotkanie środowiska ormiańskiego, Kraków 15 czerwca 1991. Streszczenia referatów. Kraków 1991, s. 6–7.
  • Zagadnienie wewnętrznej periodyzacji doby nowopolskiej. „Roczniki Humanistyczne KUL” 1991–1992. T. 39–40, z. 6, s. 25–34.
  • Cytaty obcojęzyczne w tekstach polskich jako ślady przeszłości. „Poradnik Językowy” 1992, nr 6, s. 412–420.
  • Znaczenie normy teoretycznej w rozwoju polskiej fleksji XIX wieku. „Prace Filologiczne” 1992, T. 37, s. 41–52.
  • Zróżnicowanie regionalne rozwoju języka ogólnego XIX wieku (na materiale fleksji). „Studia z Dialektologii Polskiej i Słowiańskiej”. Seria: „Język na Pograniczach”, nr 4, Red. W. Boryś, W. Sędzik. Warszawa 1992, s. 39–45.
  • Język ogólnopolski XX wieku. W: Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. T. 2: Współczesny język polski. Red. J. Bartmiński. Wrocław 1993, s. 27–52.
  • Myśli rocznicowe. „Gazeta Uniwersytecka” 1993 [Katowice], nr 9, s. 1, 6.
  • O literze „ć” w rękopisach dziewiętnastowiecznych (przyczynek do problemu „ojcieć”, „więć”). W: Munera linguistica Ladislao Kuraszkiewicz dedicata. Red. M. Basaj, Z. Zagórski. Wrocław 1993, s. 23–25.
  • Szkoły językoznawstwa polonistycznego na przełomie XIX i XX wieku. W: Z dziejów humanistycznych i matematycznych szkół naukowych. Warszawa 1993, s. 35–49.
  • Wpływ życia religijnego na język ogólnopolski (próba systematyzacji opisu historycznego). W: Język a chrześcijaństwo. Red. I. Bajerowa, M. Karpluk, Z. Leszczyński. Lublin 1993, s. 7–18.
  • Dalsze korekty i uzupełnienia do historii języka polskiego doby nowopolskiej (fleksja). „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie” Z. 168. „Prace Językoznawcze”. T. 8. Red. M. Schabowska. Kraków 1994, s. 21–27.
  • Galicyjskie osobliwości leksykalne w listach z końca XIX wieku. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego”. „Prace Językoznawcze”. T. 19–20. Red. J. Treder. Gdańsk 1994, s. 29–36.
  • Komentarz do klasyfikacji wyjaśnień historycznojęzykowych W.R. Rzepki i T. Zgółki. „Prace Językoznawcze”. T. 22: Studia historycznojęzykowe. Red. A. Kowalska. Katowice 1994, s. 7–13.
  • Rola różnych regionów w kształtowaniu się nowszego języka ogólnopolskiego. „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności”. Red. R. Turasiewicz. T. 67: 1993. Kraków 1994, s. 21–22.
  • Swoistość języka religijnego i niektóre problemy jego skuteczności. „Łódzkie Studia Teologiczne”. T. 3. Red. I. Pękalski. Łódź 1994, s. 11–17.
  • Śp. Profesor dr hab. Zbigniew Jerzy Nowak (7 VII 1919–17 V 1993). „Język Polski” 1994, R. 74, z. 2, s. 115–117.
  • Dziewiętnastowieczne zdania złożone z nieregularną hipotaksą. W: Studia z językoznawstwa słowiańskiego. Red. M. Łesiów, M. Sajewicz. Kraków 1995, s. 25–30.
  • Kultura języka dziś z perspektywy historycznojęzykowej. W: Kultura języka dziś. Red. W. Pisarek, H. Zgółkowa. Poznań 1995, s. 11–19.
  • Następne korekty i uzupełnienia do historii języka polskiego doby nowopolskiej (składnia). W: Kultura język – edukacja. T.1. Red. R. Mrózek. Katowice 1995, s. 127–132.
  • Szanse języka religijnego w świecie kultury masowej. W: Teologia kultura współczesność. Materiały z sympozjum w Instytucie Teologicznym w Tarnowie, 9 IV 1994. Red. Z. Adamek. Tarnów 1995, s. 99–113.
  • Czy potrzebna jest nowa historia fleksji języka polskiego? W: Studia historycznojęzykowe. T. 2. Red. M. Kucała, W.R. Rzepka. Kraków 1996, s. 7–13.
  • Główne procesy składniowe w języku ogólnopolskim XIX wieku. „Kieleckie Studia Filologiczne”. T. 10. Red. I. Bobrowski. Kielce 1996, s. 17–24.
  • Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939–1945). Red. I. Bajerowa. Warszawa 1996 [tu rozdziały]: Wprowadzenie [współaut. U. Burzywoda], s. 9–19; Białostocczyzna i pozostałe ziemie kresowe (pod okupacją niemiecką i radziecką), s. 140–142; Charakterystyka wybranych zjawisk gramatycznych i ortograficznych języka ogólnego: Fonetyka, s. 191–192; Fleksja, s. 193–195; Składnia, s. 210–211; Zakończenie, s. 437–439.
  • Niedostatki i nadmiar wolności w badaniach humanistycznych. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. T. 29. Red. S. Cichy. Katowice 1996, s. 142–146.
  • Język polski w dobie wielkich przemian społecznych szanse i zagrożenia. W: Trwałe wartości w zmieniającym się społeczeństwie w nauczaniu społecznym Jana Pawła II. Red. W. Świątkiewicz. Katowice 1997, s. 23–30.
  • O najważniejszym procesie składniowym doby nowopolskiej (na podstawie materiałów języka ogólnopolskiego XIX wieku). „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie”. Z. 192. „Prace Językoznawcze”. T. 9. Red. T. Szymański, E. Klisiewicz, S. Koziara. Kraków 1997, s. 15–23.
  • Piękno contra piękno. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. T. 30. Red. S. Cichy. Katowice 1997, s. 180–184.
  • Tamta styczniowa rozmowa. „Dziennik Polski” z 6 VI 1997, s. 42.
  • Osobliwe zdania dwustosunkowe. „Roczniki Humanistyczne KUL” 1997–1998. T. 45–46, z. 6, s. 31–37.
  • Dwa spojrzenia na ewolucję języka ogólnopolskiego. „Prace Filologiczne” 1998, R. 43, s. 45–51.
  • Ewangelizacja w poezji polskich czasów trudnych. W: Funkcja słowa w ewangelizacji. Red. M. Kamińska, E. Umińska-Tytoń. Łódź 1998, s. 143–150.
  • Końcowa faza przekształceń orzeczenia w zdaniach celowych i do nich podobnych. „Prace Językoznawcze”. T. 25: Studia historycznojęzykowe. Red. O. Wolińska. Katowice 1998, s. 18–23.
  • Periodyzacja tzw. nowopolskiej doby historii polszczyzny. „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności”. Red. R. Turasiewicz. T. 62: 1998. Kraków 1999, s. 18–20.
  • Storia del polacco letterario dal 1750 a oggi. In: L’Europa dei Popoli. Roma 1998, s. 109–110.
  • Uwagi o stylu abpa J. Teodorowicza. „Biuletyn Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego” 1998 [Kraków], nr 12–13, s. 25–29.
  • Wstyd nie odmieniać nazwisk. „Komunikaty Rady Języka Polskiego” 1998, nr 2–3, s. 5–6; to samo w: „Język Polski” 1999, R. 79, z. 4, s. 320.
  • Językoznawstwo polonistyczne. W: Historia nauki polskiej. Wiek XX. Red. A. Śródka. Nauki filologiczne. Warszawa 1999, s. 203–228.
  • Język jako polityczna wartość w dziejach narodu polskiego. „Postscriptum” 1999 [Katowice], nr 30, s. 2–9.
  • Od Trydentu do Vaticanum Secundum. W: Od „Biblii” Wujka do współczesnego języka religijnego. Red. Z. Adamek, S. Koziara. Tarnów 1999, s. 102–115.
  • Oficjalne nazwy dotyczące Ormian i ich państwa. „Biuletyn Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego” 1999 [Kraków], nr 18, s. 9–11.
  • O słownictwie nowego katechizmu. W: Tysiąc lat polskiego słownictwa religijnego. Red. B. Kreja. Gdańsk 1999, s. 253–263.
  • Wpływ życia religijnego na ewolucję języka polskiego u progu nowego tysiąclecia rzut oka w przeszłość. W: Droga w trzecie tysiąclecie. Red. J. Prokop. Częstochowa 1999, s. 7–11.
  • [Rec.]: K. Długosz-Kurczabowa, S. Dubisz: Gramatyka historyczna języka polskiego. Warszawa 1998. „Język Polski” 1999, R. 79, s. 387–390.
  • [Rec.]: T. Korpysz i J. Puzynina: Wolność i niewola w pismach C.K. Norwida. Warszawa 1998. „Poradnik Językowy” 1999, s. 41–43.
  • Dobry człowiek. W: Światło ze Śląska. Wspomnienia o Auguście Chełkowskim. Red. G. Pasterna, E. Żurawska. Katowice 2000, s. 62.
  • Gry i zabawy językowe na skraju drogi. W: Studia z filologii słowiańskiej ofiarowane profesor Teresie Orłoś. Red. H. Wróbel. Kraków 2000, s. 17–23.
  • Język religijny [współaut.: J. Puzynina]. W: Encyklopedia katolicka. Red. B. Migut. T. 8: Język – Kino. Lublin 2000, s. 19.
  • Polszczyzna jako język zawodowy polskich Ormian. „Biuletyn Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego” 2000 [Kraków], nr 20, s. 3–16.
  • Polszczyzna jako język życia zawodowego w dziejach nacji ormiańskiej w Polsce. W: Inspiracje chrześcijańskie w kulturze Europy. Red. E. Woźniak. Łódź 2000, s. 101–112.
  • Przy św. Marka. „Tygodnik Powszechny” 2000, R. 54, nr 32, s. 11.
  • Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego. W: Studia historycznojęzykowe. T. 3. Red. K. Rymut, W.R. Rzepka. Kraków 2000, s. 9–19.
  • Podstawy rozwoju polszczyzny XX wieku. W: Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju. Red. S. Dubisz, S. Gajda. Warszawa 2001, s. 21–26.
  • Sprawozdanie z akcji zbierania ankiet od członków Stowarzyszeń Żołnierzy Armii Krajowej. „Informator” [Wyd. Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej] 2001, R. 10, nr 3–4, s. 13–16.
  • W sprawie terminów dla polskiej koiné. „Prace Filologiczne”. T. 46. Warszawa 2001, s. 35–40.
  • Z historii przekładu: struktura zdania złożonego we francusko-polskich
    tekstach z początku XIX wieku.
    W: Ślady obecności. Traces d’ une présence. Księga pamiątkowa ofiarowana Urszuli Dąmbskiej-Prokop przez kolegów, uczniów i przyjaciół. Red. I. Piechnik, M. Świątkowska. Kraków 2001, s. 19–27.
  • Mechanizmy deformacji znaczeniowej niektórych biblizmów. „Roczniki Humanistyczne KUL” 2001–2002. T. 49–50, z. 6, s. 45–54.
  • Dwie szkoły językoznawstwa polonistycznego XX wieku – konflikty i współpraca. „Analecta” 2002, R. 11, z. 1–2, s. 9–20.
  • Perspektywy historycznych badań leksyki polskiej. W: Dzieje Słowian w świetle leksyki – pamięci Profesora Franciszka Sławskiego. Red. J. Rusek, W. Boryś, L. Bednarczuk. Kraków 2002, s. 241–244.
  • Trwałość i ewolucja pewnych zjawisk językowych z perspektywy początku i końca XX wieku (na materiale z 5 pierwszych roczników „Poradnika Językowego” 1901–1905). W: Język narzędziem myślenia i działania. Red. W. Gruszczyński. Warszawa 2002, s. 36–43.
  • [Wypowiedź bez tytułu nt. Śląska]. W: „Lux ex Silesia”. Światło ze Śląska 1994–2003. Red. M. Spyra. Katowice 2003, s. 11–13.
  • [Wypowiedź na temat sytuacji językoznawstwa]. W: Językoznawstwo w Polsce. Stan i perspektywy. Red. S. Gajda. Opole 2003, s. 42–44.
  • Jak się pracowało w miejskiej łączności Armii Krajowej. „Informator” [Wyd. Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej] 2003, R. 12, nr 2, s. 9–13.
  • Kamienica wczoraj i dziś – refleksje wczasowiczki. „Gorczańskie Wieści” 2003 [Kamienica], R. 8, nr 59, s. 2.
  • Siatka wpływów między odmianami współczesnego języka ogólnego. W: Anabasis. Prace ofiarowane Profesor Krystynie Pisarkowej. Red. I. Bobrowski. Kraków 2003, s. 21–28.
  • Ten sam duch. „Tygodnik Powszechny” 2003, nr 30, s. 4.
  • Do artykułu o „nowym” szyku zaimka „który”. „Język Polski” 2004, R. 84, z. 4, s. 317.
  • Dzieje ortografii polskiej w latach 1939–2000. W: Studia linguistica Danutae Wesołowska oblata. Red. H. Kurek, J. Labocha. Kraków 2004, s. 31–39.
  • Jezuici w dziejach języka polskiego. W: Wkład jezuitów do nauki i kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i pod zaborami. Red. I. Stasiewicz-Jasiukowa. Kraków-Warszawa 2004, s. 427–448.
  • O najstarszych (prawdopodobnie) sformułowaniach reguły tożsamości podmiotów w konstrukcji z równoważnikiem imiesłowowym. W: Język polski w perspektywie diachronicznej i synchronicznej. Red. K. Maćkowiak, C. Piątkowski. Zielona Góra 2004, s. 27–35.
  • O naszej gwarze kamienickiej. „Gorczańskie Wieści” 2004 [Kamienica], R. 9, nr 62, s. l3 i nr 63, s. 9.
  • Schulen polonistischer Sprachwissenschaft im 20. Jh. W: Schools of Polish Language studies in 20th century / Schulen polonistischer Sprachwissenschaft im 20. Jh. Red. I. Bajerowa. Warsaw 2004, s. 5–6.
  • Zwei Schulen polonistischer Sprachwissenschaft im 20. Jh. – Konflikte und Zusammenarbeit. W: Schools of Polish Language studies in 20th century / Schulen polonistischer Sprachwissenschaft im 20. Jh. Red. I. Bajerowa. Warsaw 2004, s. 7–27.
  • Dwa przykłady relacyj między językiem mówionym a pismem w historii języka polskiego (wyrazy typu „armia”, „racja”, interpunkcja). W: Spotkanie. Księga jubileuszowa dla Profesora Aleksandra Wilkonia. Red. M. Kita, B. Witosz. Katowice 2005, s. 451–458.
  • Manipulacja językowa dla osiągnięcia sukcesu medialnego (na przykładzie pewnego wywiadu prasowego). „Poradnik Językowy” 2005, nr 4, s. 3–8.
  • Powstanie Warszawskie i Kraków. „Zeszyty Historyczne” [Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej] nr 7, Kraków 2005, s. 8–14.
  • Problemy badań historii polskiego języka naukowego. W: Staropolszczyzna piękna i interesująca. Red. E. Koniusz, S. Cygan. T. 1. Kielce 2005, s. 43–51.
  • Uwagi o języku naukowym Adama Naruszewicza. W: „Ad perpetuam rei
    memoriam”.
    Profesorowi Wojciechowi Ryszardowi Rzepce z okazji 65. urodzin. Red. J. Migdał. Poznań 2005, s. 39–46.
  • Warszawianka? Krakowianka? A może góralka? (rzecz o Jubilatce) W: Język i literatura słowacka w perspektywie słowiańskiej. Studia słowacko-polskie ofiarowane Profesor Marii Honowskiej. Red. H. Mieczkowska, B. Suchoń-Chmiel. Kraków 2005, s.7–10.
  • Oczkowa Wanda. W: Służba Polek na frontach II wojny światowej. 10. Sylwetki kobietżołnierzy 2. Red. K. Kabzińska. Toruń 2006, s. 308–311.
  • On walczył razem z nami – uwagi na zakończenie Roku Języka Polskiego. „Informator” [Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej] 2006, R. 15, nr 4, s. 17–18.
  • Ci biedni językoznawcy, czyli kłopoty z kulturą języka. W: www.poradniajęzykowa.pl. Red. K. Wyrwas. Katowice 2007, s.7–11.
  • Dzieje polskiego języka. The History of the Polish Language. „Polish Culture” nr 4 (39). Warszawa 2007, s. 9–12.
  • Książki w konfesjonale. W: Kurierzy słowa bożego. Doświadczenie i dar. Red. M. Szczepanowicz. Kraków 2007, s. 148–149.
  • Wartościowanie języka i faktów językowych w „Gramatyce pozgonnej” Onufrego Kopczyńskiego. „Przegląd Humanistyczny” 2007. T. 51, nr l, s. 15–24.