dr hab. prof. UŚ Jarosław Pacuła

 

dr hab. prof. UŚ Jarosław Pacuła
Zakład Leksykologii i Semantyki

e-mail: paculus@tlen.pl

 

Jarosław Pacuła – językoznawca zajmujący się semantyką i leksykologią w ujęciu diachronicznym i synchronicznym, interesujący się komunikacją w sytuacjach ekstremalnych, językiem mediów i polityki oraz historią socjolektów; nauczyciel dyplomowany, czynny logopeda, terapeuta pedagogiczny i doradca zawodowy; od 2007 r. rzeczoznawca MEN ds. podręczników szkolnych. Jest absolwentem Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (magisterium w 2003 r., promotorem była prof. zw. dr hab. Krystyna Kleszczowa), na tej uczelni uzyskał doktorat (2006 r., opiekunem była wspomniana wcześniej pani profesor, z kolei recenzentami w przewodzie byli: prof. dr hab. Jadwiga Zieniukowa z IS PAN i prof. dr hab. Stanisław Borawski z UZ) i otrzymał stopień doktora habilitowanego (2019 r.) – podstawą obu postępowań awansowych były analizy języka w sytuacjach ekstremalnych (polszczyzny funkcjonującej w nazistowskich lagrach i sowieckich łagrach). Od początku swojej drogi naukowej należy do Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego i Polskiego Towarzystwa Językoznawczego. Współorganizował kilka konferencji naukowych o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym, a także – we współpracy z Małopolskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli – organizował seminaria metodyczne z zakresu edukacji humanistycznej. Dwukrotnie przebywał w Bułgarii na Uniwersytecie Sofijskim im. św. Klemensa z Ochrydy (w ramach Programu Erasmus), gdzie prowadził zajęcia dla studentów slawistyki. Jest członkiem redakcji dwóch czasopism naukowych: „Świat i Słowo” oraz „Media i Społeczeństwo”. W latach 2007–2019 był związany z Akademią Techniczno-Humanistyczną w Bielsku-Białej, pracując w Katedrze Teorii i Praktyk Komunikacji oraz Katedrze Polonistyki na stanowisku adiunkta.

Monografie:

  • Pacuła J., Polszczyzna w GUŁagu. Leksyka, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2018, ss. 461.
  • Pacuła J., Polszczyzna w GUŁagu. Słownik, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2018, ss. 689.
  • Pacuła J., XVIII- i XIX-wieczne nazewnictwo „zwierząt zmierzchnych” (perspektywa etnolingwistyczna), Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2015, ss. 194.
  • Pacuła J., Auschwitz – słowa i milczenie. Studium leksykalno-semantyczne, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2010, ss. 119.

Materiały edukacyjne:

  • Surdej B., Surdej A. Pacuła J., Jutro pójdę w świat. Klasa 5 szkoły podstawowej. Poradnik nauczyciela, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2013, ss. 128.
  • Surdej B., Surdej A., Pacuła J., Jutro pójdę w świat. Klasa 5 szkoły podstawowej. CD-ROM dla nauczyciela (scenariusze lekcji, karty pracy, sprawdziany), Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2013, ss. 215.
  • Pacuła J., Nitka M., Jutro pójdę w świat. Klasa 6 szkoły podstawowej. Poradnik nauczyciela, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2014, ss. 135.
  • Pacuła J., Bielak T., Jutro pójdę w świat. Klasa 6 szkoły podstawowej. CD-ROM dla nauczyciela (scenariusze lekcji, karty pracy, sprawdziany), Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2014, ss. 401, WSiPnet.pl.

Redakcje:

  • Pacuła J., (red.), Teksty i preteksty. Edukacyjna przestrzeń obrazu, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2016, ss. 150.
  • Pacuła J., Ożańska-Ponikwia K. (red.), W kontakcie. Język i komunikacja, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2015, ss. 120.
  • Pacuła J., Bielak T. Romaniszyn-Ziomek L. (red.), Poetyka gestów. Język – literatura – kultura, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2014, ss. 124.
  • Pacuła J. (red.), Pętla czasu. Język i kultura, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2014, ss. 120.
  • Pacuła J. (red.), Góry i wędrowanie. Prace ofiarowane Profesorowi Tomaszowi Stępniowi, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2014, ss. 271.
  • Pacuła J. (red.), Współczesne wymiary humanizmu, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2013, ss. 209.
  • Pacuła J., Romaniszyn-Ziomek L. (red.), Małe miasta. Studia i szkice humanistyczne, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2012, ss. 220.
  • Pacuła J. (red.), „Media i Społeczeństwo” 2012, nr 2: Język mediów a kreowanie sensu – doświadczenie wirtualności – media i mediatyzacja w perspektywie pedagogiki, ss.195.
  • Pacuła J., Romaniszyn-Ziomek L. (red.), „Świat i Słowo” 2011, nr 2(17): Wspólnotowy język, ss. 232.
  • Pacuła J., Romaniszyn-Ziomek L. (red.), „Świat i Słowo” 2010, nr 2(15): Słowem (od- i do-) malowane, ss. 274.

Artykuły:

  • Pacuła J., Słowa z „domu niewoli”. Leksyka łagrowo-zesłańcza we wspomnieniach Beaty Obertyńskiej, „Prace Językoznawcze UWM” 2019, t. XXI, z. 4 (w druku).
  • Pacuła J., Słownictwo łagrowe dotyczące choroby głodowej, [w:] Dyskurs (para)medyczny. Gatunki – funkcje – przeobrażenia, red. A. Dombrowski, W. Żarski, Wrocław-Kraków: Collegium Columbinum, 2018, s. 169–181.
  • Pacuła J., Pressel F., Stan obecny i przyszłość gwary w Trójwsi Beskidzkiej (doniesienie z badań nad edukacją regionalną na Podbeskidziu), „Świat i Słowo” 2018, nr 2(30): Językowe rytuały w komunikacji, s. 155–166.
  • Pacuła J., „Sentencje niewinne” przekute w bolesne hasła. O proweniencji, przeobrażeniach i powinowactwie kilku sloganów funkcjonujących w totalitaryzmach XX-wiecznych, [w:] Sieć znaczeń, red. T. Bielak, K. Borkowska, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2018, s. 34–48.
  • Pacuła J., „…jak dorożkarz”, „…jak szewc”, „…na czym świat stoi” – kląć. O wulgaryzacji polszczyzny i jej antypedagogicznej obecności w mediach, „Konteksty Pedagogiczne” 2018, nr 2(11), 179–196.
  • Pacuła J., Prezerwatywa, kondom, gumka – o nazwach pewnego środka antykoncepcyjnego i ochronnego w historii polszczyzny, „Półrocznik Językoznawczy Tertium. Tertium Linguistic Journal” 2017, nr 2(2), s. 1–21.
  • Pacuła J., O kilku polskich nazwach alkoholu, „Prace Językoznawcze UWM” 2017, t. XIX, z. 4, s. 121–132.
  • Pacuła J., Z historii ekspresywizmów wyrażających negatywną ocenę młodzieży, [w:] Dziecko – literatura, sztuka, język, red. R. Starz, Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochowskiego w Kielcach, 2016, s. 391–418.
  • Pacuła J., Szablony nazewnicze Żyda w polszczyźnie i innych językach słowiańskich, [w:] Badanie i projektowanie komunikacji. T.5, red. M. Grech, A. Siemes, M. Wszołek, Wrocław: Wydawnictwo Libron, 2016, s. 165–192.
  • Pacuła J., Stępień T., Ikonizacja komponentów werbalnych reklamy, [w:] Podręcznik z zakresu projektowania komunikacji, red. M. Wszołek, Kraków: Wydawnictwo Libron, 2016, s. 285–349.
  • Pacuła J., Gluza E., Komiks w edukacji polonistycznej (rozważania metodyczne w odniesieniu do III etapu edukacyjnego), [w:] Teksty i preteksty. Edukacyjna przestrzeń obrazu, red. J. Pacuła, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2016, s. 39–92.
  • Pacuła J., Językowo-kulturowy obraz policji i policjanta. Autorytet, stereotyp, wartościowanie, [w:] Autorytet słowa w działaniach człowieka. Odpowiedzialność dla bezpieczeństwa, red. J. Wojciechowska, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2015, s. 143–170.
  • Pacuła J., Społeczność łagrowa w „Innym świecie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Świadectwa słownikowe, „Świat Słowian” 2014, t. III, s. 227–252.
  • Pacuła J., Prawidła zoofenologii w ludowych porzekadłach zamknięte, [w:] Pętla czasu. Język i kultura, red. J. Pacuła, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2014, s. 39–60.
  • Pacuła J., Ogólne nazwy więźniów w oficjalnej i półoficjalnej nomenklaturze łagrowej. Różnice i pokrewieństwa znaczeń, [w:] Dostrzec różnicę, red. T. Bielak, R. Pysz, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2014, s. 109–129.
  • Pacuła J., boskim doznaniu (erotycznym), anielskich przeżyciach (seksualnych) i świętym zakazie (pracy po godzinach). Z zagadnień profanizacji słownictwa religijnego, „Świat i Słowo” 2014, nr 2(23): Myślenie religijne wobec wyzwań współczesności, s. 285–311.
  • Pacuła J., Człowiek „u zmierzchu” życia. O dwóch wyrazach: lagrowym muzułman i łagrowym dochodiaga, [w:] O zmierzchu myśli różne, red. B. Tomalak, A. Matuszek, E. Gajewska, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2014, s. 146–167.
  • Pacuła J., Akt powitania i pożegnania w socjolekcie młodzieżowym. Gesty i formuły językowe im towarzyszące, [w:] Poetyka gestów. Język – literatura – kultura, red. T. Bielak, J. Pacuła, L. Romaniszyn-Ziomek, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2014, s. 34–50.
  • Pacuła J., „Gorolu, czy ci nie żal?”. O tym, co łączy gorolagóralem, a hanysaceprem, [w:] Góry i wędrowanie. Prace ofiarowane Profesorowi Tomaszowi Stępniowi, red. J. Pacuła, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2014, s. 76–95.
  • Pacuła J., Verba volant, vulnus manet. O agresji językowej w dowcipach o Auschwitz i holokauście, [w:] Współczesne wymiary humanizmu, red. J. Pacuła, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2013, s. 55–70.
  • Pacuła J., Słownictwo wyrażające kontrast w języku dzieci sześcioletnich, [w:] Dziecięce poznawanie świata. Mowa i jej rozumienie, red. L. Madelska, J. Wojciechowska, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2013, s. 187–199.
  • Pacuła J., Nazwy owadów skupione wokół pojęcia ZMIERZCH w językowym obrazie świata (na materiale XVIII- i XIX-wiecznym), [w:] Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Seria Językoznawstwo. T. IX, red. M. Dawidziak-Kładoczna, Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza, 2013, s. 13–41.
  • Pacuła J., Językowy obraz kamienia we frazeologii polskiej. Spojrzenie diachroniczne, [w:] Kamień w literaturze, języku i kulturze. T. 2, red. M. Roszczynialska, K. Wądolny-Tatar, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2013, s. 67–87.
  • Pacuła J., Językowe sygnały wspólnotowości i tożsamości lokalnej w tytułach prasy regionalnej (na materiale prasy województwa śląskiego), „Naukowy Przegląd Dziennikarski/Journalism Research Review Quarterly” 2013, nr 2, s. 32–44.
  • Pacuła J., Wielki świat w małym mieście. Rekonesans leksykologa, [w:] Małe miasta. Studia i szkice humanistyczne, red. J. Pacuła, L. Romaniszyn-Ziomek, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2012, s. 36–49.
  • Pacuła J., Słowa w natarciu. Metaforyka militarna w dyskursie politycznym, „Zeszyty Prasoznawcze” 2012, nr 3, s. 35–62.
  • Pacuła J., Słowa atakują. Metafory militarne w dyskursie politycznym, „Polonica” 2012, t. XXXII, s. 211–236.
  • Pacuła J., Polskie i rosyjskie egzoetnonimy i przezwiska Żyda w kontekście stereotypu językowego, [w:] Linguarum Silva. T. 1: Opozycja – przeciwieństwo – kontrast w języku i w tekście, red. B. Mitrenga, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2012, s. 135–148.
  • Pacuła J., Pamięć – zjawisko (nie)werbalne. Język wobec kwestii Zagłady, [w:] Pamięć – historia – polityka, red. A.P. Bieś, M. Chrost, B. Topij-Stempińska, Kraków: Wydawnictwo Akademii Ignatianum – Wydawnictwo WAM, 2012, s. 407–417.
  • Pacuła J., Nazwy zawodów jako symptomy mody językowej i snobizmu, przejawy nobilitacji społecznej oraz oznaki zmian gospodarczych, [w:] Zjawisko nobilitacji i deprecjacji w języku. Słowa i teksty. T. II, red. R. Bizior, D. Suska, Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza, 2012, s. 55–77.
  • Pacuła J., Grafizacja i wizualizacja słowa w zapowiedziach medialnych, „Media i Społeczeństwo” 2012, nr 2, s. 74–93.
  • Pacuła J., Co ma Moskal do moskalika?, [w:] Tom jubileuszowy dla Profesor Anny Węgrzyniak, red. M. Bernacki, T. Bielak, I. Gielata, K. Koziołek, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2012, s. 85–94.
  • Pacuła J., Słowo jako obraz. Stylizacja językowa w komiksie historycznym (cykl „Epizody z Auschwitz”), [w:] KOntekstowy MIKS. Przez opowieści graficzne do analiz kultury współczesnej, red. G. Gajewska, R. Wójcik, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2011 s. 211–219.
  • Pacuła J., Leksykalne wykładniki aprobaty we współczesnej polszczyźnie potocznej. Źródła – ewolucja – prognozy, „Kwartalnik Językoznawczy” 2011, nr 2, s. 32–51.
  • Pacuła J., Językowe i pozajęzykowe komponenty marki politycznej, „Media i Społeczeństwo” 2011, nr 1, s. 133–150.
  • Pacuła J., Integracja społeczna Polaków i jej odbicie we współczesnym języku, „Świat i Słowo” 2011, nr 2: Wspólnotowy język, s. 33–45.
  • Pacuła J., Czy w socjolekcie uczniowskim wygląd drugiej osoby objęty jest tabu językowym? Wnioski leksykologiczne, [w:] Przekraczanie granic. I, red. K. Feruga, A. Ostrowska-Knapik, R. Wojtoń, Praga: Verbum, 2012, s. 113–137.
  • Pacuła J., Lokomotywa historii, słońce narodów, uniwersalny geniusz… Mit Stalina i język, „Świat i Słowo” 2010, nr 2: Słowem (od- i do-) malowane, s. 145–157.
  • Pacuła J., O homofobii z perspektywy językowej, „Świat i Słowo” 2009, nr 1: Tolerancja a permisywizm, s. 241–253.
  • Pacuła J., Czy wyraz bank zaprocentuje na koncie polszczyzny?, „Język Polski” 2009, R. LXXXIX, z. 3, s. 225–228.
  • Pacuła J., W poszukiwaniu odpowiedzialności za właściwą percepcję problematyki obozowej w kształceniu  polonistycznym, „Kwartalnik Polonistyczny. Konteksty Kulturowe” 2008, nr 3, s. 125–130.
  • Pacuła J., Śmierć w obozach koncentracyjnych. Świadectwa słownikowe, „Joseph von Eichendorff Konversatorium. Zeszyty Edukacji Kulturalnej” 2008, nr 59, s. 131–145.
  • Pacuła J., „Zwierzęta w sieci”. Szkic leksykalno-semantyczny, „Język Polski” 2008, R. LXXXVIII, z. 1, s. 22–28.
  • Pacuła J., Homo sum… Wartości w języku więźniów obozów koncentracyjnych, „Polonica” 2007, t. XXVIII, s. 141–150.
  • Pacuła J., Faktograficzna wartość słownictwa więźniów oświęcimskich, „Prace Filologiczne” 2007, t. LIII, s. 427–436.
  • Pacuła J., Wartości (nie)ludzkie. Z zagadnień aksjologii języka więźniarskiego, [w:] Bogactwo polszczyzny w świetle jej historii. Tom 1, red. K. Kleszczowa, A. Rejter, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006, s. 51–63.
  • Pacuła J., W sprawie nazw OświęcimAuschwitz – ich zasadności w perspektywie historycznojęzykowej, [w:] Bogactwo polszczyzny w świetle jej historii. Tom. 2, red. K. Kleszczowa, A. Rejter, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006, s. 65–72.