Witold Taszycki

5 października 1997 roku

Językoznawca doskonały – to wyróżniające miano prof. Witold Taszycki zawdzięcza nie tylko licznym publikacjom naukowym, ale również swej działalności edytorskiej i organizacyjnej. Już po drugiej wojnie światowej profesor uznawany był za najlepszego znawcę staropolszczyzny. Język polski okresu średniowiecza i odrodzenia poznał w szczegółach – przeczytał dokładnie niemal wszystkie wydane staropolskie zabytki językowe.

Witold Taszycki urodził się 20 czerwca 1898 w Zagórzanach, zmarł 9 sierpnia 1979 roku w Krakowie. Studiował filologię polską i słowiańską na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1917–1921. Wśród jego wykładowców byli wybitni językoznawcy: Jan Łoś, Kazimierz Nitsch oraz Jan Rozwadowski. W 1922 obronił doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim i został asystentem w Katedrze Językoznawstwa Indoeuropejskiego. Habilitował się w roku 1925 na podstawie pracy „Najdawniejsze polskie imiona osobowe”. W 1929 roku wykładał na Uniwersytecie Wileńskim, niedługo potem objął stanowisko profesora Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie. Warto podkreślić, że w czasie okupacji prowadził tajne nauczanie uniwersyteckie we Lwowie.
W latach 1945–1946 współorganizował slawistykę i polonistykę na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu i na Uniwersytecie Wrocławskim, od 1946 roku był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego (najpierw jako kierownik Katedry Onomastyki Słowiańskiej, potem Katedry Filologii Staropolskiej i na końcu Katedry Języka Polskiego).

Profesor Taszycki wszedł do najwyższych polskich instytucji naukowych: był m.in. członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (od 1939 roku), Polskiej Akademii Nauk (od 1956 roku), uczestniczył też w pracach Komisji Ustalania Nazw Miejscowości (od 1946 roku). W 1954 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a 5 października 1977 roku został doctorem honoris causa Uniwersytetu Śląskiego.

Profesor Witold Taszycki większość swych prac poświęcił dwóm dziedzinom naukowym, tj. onomastyce oraz historii języka. Wspomniana już praca habilitacyjna wytyczyła pierwszy kierunek zainteresowań Uczonego. Nastąpiły po niej liczne artykuły i rozprawy poświęcone imiennictwu osobowemu i nazwom miejscowym, por. m.in.: „Słowiańskie nazwy miejscowe. Ustalenie podziału” (1946), „Onomastyka”(1958), „Onomastyka i historia języka polskiego” (1968). Profesor Taszycki w dużym stopniu przyczynił się do rozwoju badań onomastycznych w Polsce. Od 1939 roku redagował serię „Rozprawy z Onomastyki Słowiańskiej”. Dziełem o podstawowym znaczeniu dla badań nad polskim nazewnictwem jest „Słownik staropolskich nazw osobowych”, którego pierwsze trzy zeszyty ukazały się w latach 1965–1967. Obejmuje on nazwy osobowe (imiona, przezwiska, nazwiska, nazwy heraldyczne) od najstarszych zapisów aż po rok 1500. Warto podkreślić, że Profesor Taszycki wiele lat pracy poświęcił również „Słownikowi polszczyzny XVI wieku”. Gdy w Instytucie Badań Literackich zrodziła się koncepcja opracowania tego leksykonu, Profesor Witold Taszycki został zaproszony do współpracy. Jemu powierzono kierownictwo pracowni krakowskiej tego słownika.

W zakresie historii języka polskiego Profesor Witold Taszycki szczególnie interesował się dialektologią historyczną – założenia metodologiczne tego kierunku przedstawił w rozprawie „Co to jest dialektologia historyczna?” (1956). Na podstawie wyników badań nad dialektycznym zróżnicowaniem polszczyzny w przeszłości ogłosił Profesor Taszycki cały szereg prac dotyczących pochodzenia i czasu powstania polskiego języka literackiego, por. m.in. „Genezę polskiego języka literackiego w świetle faktów historycznojęzykowych” (1951).

Z zainteresowaniem historią języka łączy się także działalność edytorska Profesora Taszyckiego. Warto powiedzieć o wydaniu „Psałterza floriańskiego” (1939) oraz „Krótkiej rozprawy między trzema osobami: Panem, Wójtem i Plebanem” Mikołaja Reja (1953). Uznanie przyniosło mu wydanie „Wyboru tekstów staropolskich XVI-XVIII wieku” (1928 i 1950) oraz „Najdawniejszych zabytków języka polskiego” (1927, wiele wydań: 1950, 1951, 1967). Zwłaszcza ostatni wymieniony wybór tekstów podanych w ówczesnej i dzisiejszej pisowni cieszył się wielką popularnością i jest do dzisiaj doskonałym przewodnikiem po zabytkach polskiego średniowiecza.

Nie sposób wymienić wszystkich dzieł wybitnego Uczonego. Poza dotąd przywołanymi warto wspomnieć o jeszcze innych bardzo ważnych dla polskiej lingwistyki publikacjach Profesora Taszyckiego: „Polskie nazwy osobowe” (1924), „Językoznawstwo polskie w latach 1915–1930” (1931), „Językoznawstwo polskie w latach 1915–1930. Cz. 2. Onomastyka” (1932), „Apostołowie Słowian św. Cyryl i Metody” (1933), „Nasza mowa ojczysta” (1933), „Gwary ludu polskiego” (1934), „Patronimiczne nazwy miejscowe na Mazowszu” (1947), „Jak kobieta w niewiastę się przeobraziła” (1948), „Nazwy wrocławskich dzielnic i przedmieści” (1948), „Dotychczasowy stan badań nad pobytem drużyn germańskich na ziemiach polskich w świetle toponomastyki” (1951), „Język ludowy w „Krakowiakach i Góralach” W. Bogusławskiego” (1951), „Kultura językowa polskiego Renesansu” (1953), „Odmiana rzeczowników typu: sędzia, sędziego… w perspektywie historycznej” (1964), „Historia języka polskiego” (1965).

(oprac. dr Agnieszka Piela)